بررسی تأثیر لایه‌ های نظام تأمین اجتماعی بر عدالت اقتصادی - اسلامی با تأکید بر تکافل

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی اقتصاد، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران

2 دانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران

3 استادیار، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران

4 استاد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و بازرگانی، دانشگاه تبریز،تبریز، ایران.

doi
10.22034/24.3.229
چکیده

با توجه به اهمیت عدالت اقتصادی از دیدگاه اسلام از یک‌سو و نقش تعیین ‏کننده نظام تأمین اجتماعی در عدالت از سوی دیگر، همچنین براساس این واقعیت که بیمه تکافل به‌عنوان یک الگوی اسلامی پرکاربرد در پوشش ریسک بیمه که تفاوت‏هایی اساسی همچون مشارکتی بودن، عدم تمرکز بر سود، و تطابق با مقررات شریعت با بیمه‏ های مرسوم دارد، مورد توجه اندیشمندان حوزه مالی و نیز فعالان بازارهای مالی، به‌خصوص بازار محصولات بیمه‏ ای درکشورهای مختلف اسلامی جهان است، هدف مطالعه حاضر بررسی تأثیر انواع لایه ‏های نظام تأمین اجتماعی بر عدالت اقتصادی اسلامی در استان‏های ایران در دورۀ زمانی 1387-1400 با به‌کارگیری روش GMM و نیز پیش‏بینی تأثیر تکافل بر ارتقای عدالت از طریق هدایت هزینه‏ های مذهبی خانوارها به سمت بیمه تکافل بوده است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که نابرابری دوره قبل و تولید ناخالص داخلی رابطه مثبت و نرخ تورم رابطه منفی با نابرابری دارند. علاوه بر این، هر سه لایه مساعدت‏های اجتماعی، بیمه‏ های اجتماعی پایه و بیمه ‏های اجتماعی تکمیلی به‌طور معنی‏ داری باعث کاهش نابرابری می‏ گردد. در این میان، بیمه ‏های اجتماعی پایه بیشترین تأثیر و مساعدت‏های اجتماعی کمترین تأثیر را بر کاهش نابرابری دارند. علاوه بر این، براساس نتایج حاصله، می‏ توان بیان نمود که از طریق هدایت مخارج مذهبی خانوارها به سوی بیمه تکافل که بیمه‌ای اسلامی و از نوع بیمه اجتماعی پایه می‏‏ باشد، می‏توان نابرابری اقتصادی اسلامی را در سال‏های 1402 و 1403 به‌ترتیب به میزان حداقل0.31 و 0.25 (چهار محال و بختیاری) و حداکثر 5.95 و 5.91 (مرکزی) کاهش داد.