فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با هدف ارزیابی عملکرد و پایداری عملکرد دانه 11 هیبرید امیدبخش سورگوم دانه‌ای و رقم فومن (شاهد) در پنج ایستگاه تحقیقات کشاورزی (کرج، بیرجند، اصفهان، شیراز و همدان) در سال‌های 1402 و 1403 اجرا شد. تجزیه واریانس مرکب داده­ها نشان داد که برهمکنش ژنوتیپ × مکان × سال بر عملکرد دانه، اجزای عملکرد و خصوصیات مورفولوژیک سورگوم معنی‌دار بود که این اهمیت آزمایش­های چند محیطی را تأیید می‌کند. هیبریدهای KHGS5 ، KHGS4 و KHGS2 با تولید 9124، 9077 و 8804 کیلوگرم در هکتار دانه ، به ترتیب بالاترین عملکرد دانه را داشتند. هیبرید KHGS5 با پایین‌ترین میانگین رتبه (5/2)،  دارای پایدارترین عملکرد دانه در محیط‌های مختلف بود و پس از آن، هیبرید KHGS4 (رتبه 5/4) از پایداری عملکرد دانه مناسبی برخوردار بود. برای تجزیه و تحلیل برهمکنش ژنوتیپ × محیط و شناسایی ژنوتیپ‌های با عملکرددانه بالا و پایدار از روش GGE-Biplot استفاده شد. دو مؤلفه اول بای‌پلات مجموعاً حدود 79/6 درصد از تغییرات را تبیین کردند که نشان‌دهنده مناسب بون مدل در نمایش ساختار داده­ها بود. هیبرید KHGS4 در کمترین فاصله با ژنوتیپ ایده‌آل قرار گرفت. بر اساس نمودار چندضلعی، هیبریدهای KHGS4 و KHGS2 در همدان و کرج و هیبرید KHGS9 در اصفهان و بیرجند برتری داشتند. در مقابل، هیبرید KHGS5 با بیشترین عملکرد دانه و پایداری عملکرد بالا، برای دستیابی به عملکرد قابل‌اطمینان در شرایط محیطی متغیر مناسب بود. علاوه ‌براین، ایستگاه ­ های تحقیقات کشاوورزی کرج و همدان به‌عنوان مناطق مناسب برای گزینش هیبریدهای برتر سورگوم دانه‌ای شناسایی شدند. به‌طورکلی، هیبرید KHGS5 به دلیل عملکرد دانه بالا ، پایداری عملکرد مطلوب و سازگاری وسیع برای کشت در اغلب مناطق مورد مطالعه (از جمله شیراز) مناسب تعیین شد. در حالی که برای همدان و کرج، هیبرید KHGS4 و برای اصفهان و بیرجند، هیبرید KHGS9 با سازگاری خصوصی قابل‌توصیه می باشند.