فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

به‌نژاد­گران گیاهی از مدل AMMI برای تجزیه و تحلیل داده‌های آزمایش‌های چندمحیطی و شناسایی الگوهای برهمکنش ژنوتیپ × محیط استفاده می‌کنند. شاخص‌های مبتنی بر AMMI مانند میانگین وزنی قدر مطلق نمرات ( WAAS ) و میانگین وزنی قدر مطلق نمرات همراه با عملکرد ( WAASY ) ابزارهای مؤثری در ارزیابی و انتخاب ارقام برتر هستند، اما رویکرد کلاسیک AMMI در نمایش ناقابل اعتمادی و تفسیر آماری برهمکنش‌ها محدودیت‌هایی دارد. در این پژوهش شش هیبرید امیدبخش ذرت به همراه سه شاهد تجاری (هیبریدهای کوشا، دهقان و طاها) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در ایستگاه­های تحقیقات کشاورزی کرج، مشهد، اصفهان، همدان، کرمان، مغان و شیراز در دو سال زراعی 1400 و 1402 ارزیابی شدند. عملکرد دانه هیبریدهای امیدبخش ذرت در ۱۴ محیط با استفاده از مدل بیزی AMMI و شاخص‌های B-WAAS ، B-WAASY و شاخص پایداری ماهالانوبیس ( SM ) تجزیه و تحلیل و با نتایج روش کلاسیک مقایسه شد. میانگین عملکرد دانه از 9/26تا 11/31تن در هکتار متغیر بود. هیبرید شماره ۱ ( KE79017/5111×K1264/5-1 ) بیشترین عملکرد دانه را داشت و با هیبریدهای شماره ۳ ( KE76009/311×B73 ) و ۹ (Taha=KE76009/311×K1264/5-1) تفاوت معنی دار نداشت. مدل بیزی 88/01درصد و مدل کلاسیک 74/10درصد از واریانس برهمکنش ژنوتیپ × محیط را توجیه کردند که بیانگر برآورد دقیق‌تر و تبیین قوی‌تر در رویکرد بیزی است. شاخص‌های بیزی B-WAAS و B-WAASY همراه با نمودار SMT هیبریدهای شماره ۱، ۳ و ۴ (KE77003/3×B73) را دارای عملکرد دانه و پایداری عملکرد مطلوب معرفی کردند که این یافته ها با نتایج شاخص‌های کلاسیک WAAS و WAASY نیز هم‌خوانی داشت. علاوه بر این، بای‌پلات‌های بیزی با استفاده از بازه چگالی بیشینه پسین ( HPD ) قابل اعتماد، امکان تفسیر دقیق‌تر اثر ژنوتیپ × محیط و تفکیک اثرمعنی­دار از غیرمعنی­دار را فراهم کردند، در حالی که بای‌پلات کلاسیک فاقد این قابلیت بود. در مجموع، رویکرد بیزی AMMI با ارائه اطلاعات آماری غنی‌تر و نمایش شفاف عدم قطعیت، روش قابل اعتمادتر و کارآمدتری نسبت به رویکرد کلاسیک بود. هیبریدهای شماره ۱ و ۳ به دلیل عملکرد دانه بالا و پایداری عملکرد مطلوب به عنوان گزینه‌های مناسبی برای استفاده در برنامه‌های به‌نژادی و تولید هیبرید های تجاری ذرت شناسایی شدند.