تحلیل عناصر گروتسک ( با تأکید بر گروتسک فمینیستی) و پیوند آن با کشمکش‌های نمایشی در قصه‌های هفت پیکر نظامی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.

doi
10.22126/ltip.2025.11759.1341
چکیده

این مقاله به تحلیل عناصر گروتسک و به ویژه گروتسک فمینیستی در داستان‌های منتخب هفت پیکر نظامی می‌پردازد. با تمرکز بر داستان‌هایی چون بهرام و کنیزک چینی، افسانۀ شاه‌دخت سرخ‌جامه، پادشاه سیاه‌پوشان، افسانۀ خیر و شر و ماهان هوشیار. همچنین این پژوهش به بررسی شیوه‌های مختلف استفاده از گروتسک در خلق تنش‌های دراماتیک و نمایش دوگانگی‌های انسانی می‌پردازد و بیان می­کند که گروتسک در هفت پیکر، صرفاً تکنیکی برایِ ایجاد حس شوخ‌طبعی و شگفتی  نیست، بلکه به عنوان ابزاری برایِ نقدِ اجتماعی و فلسفی عمل می‌کند. روش این پژوهش، تحلیل محتوای کیفی از نوع مضمونی است و یافته­های پژوهش نشان می­دهد که نظامی با ترکیب عناصرِ متضاد، مانند زیبایی و زشتی، عشق و مرگ، نیکی و بدی، خواننده را به تفکر و تأمل عمیق در مورد ماهیت انسان و چالش‌های وجودیِ او دعوت می‌کند. شخصیت‌های اغراق‌آمیز، فضاهای جادویی و انتزاعی، موقعیت‌های پارادوکسیکال و نمادهای مبهم، همگی به خلق فضای گروتسک و ایجاد کشمکش­ها و تنش­های دراماتیک کمک می‌کنند که هر یک از آن­ها می­ تواند بازتابی از پیچیدگی‌های زندگی واقعی باشد. همچنین در این پژوهش، برخی از قصه­ ها از منظر گروتسک فمنیسم نیز مورد واکاوی قرار گرفت که نمایانگر نظام اجتماعی و فرهنگی مردسالار عصر نظامی است. علاوه بر این، تحلیل داستان‌ها بیانگر آن است که گروتسک در هفت پیکر نه تنها به بازنمایی چالش‌های فردی می‌پردازد، بلکه ابعاد گسترده‌تری از مباحث اجتماعی و فلسفی را نیز می­نمایاند. همچنین مفاهیم پیکرگردانی، جادو و عناصرِ خیال‌انگیز، به این اثر بعدی عمیق و تأمل‌برانگیز می‌بخشند.