ابعاد اقتصادی - فقهی پدیده خلق پول از منظر بانکداری اسلامی
نویسندگان
1 استادیار گروه آموزشی حقوق، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی، بروجرد، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد، معارف اسلامی و مدیریت مالی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری، مدیریت مالی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
4 دانشجوی دکتری مدیریت مالی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.30497/fiqh.2020.75596چکیده
خلق پول بهطور طبیعی یکی از آثار و لوازم نظام بانکی متعارف است. شنیدن این واقعیت که عمده پول در اقتصاد مخلوق سیستم بانکی و نه دولت (بانک مرکزی) است، احتمالاً برای عموم مردم شوکه کننده و شاید باورناپذیر است. مسئله اصلی در این موضوع آن است که آیا خلق پول توسط نظام بانکی اسلامی در اقتصاد اسلامی مشروعیت دارد یا خیر؟ برای پاسخ به این سؤال، در ابتدا ماهیت خلق پول تبیین شده و انواع آن شامل خلق پول توسط بانک مرکزی، بانکهای تجاری و مردم بیان میشود. سپس پیامدها و آثار بالقوه مثبت و منفی اقتصادی ناشی از آن ذکر میشود. بررسی خلق پول از منظر اسلامی، با مرور نظر اندیشمندان اسلامی پیرامون این موضوع آغاز شده و سپس این موضوع تحت عنوان غصب و قاعدههای لا ضرر، اکل مال به باطل، احترام مال مسلم، اتلاف و اقدام بررسی فقهی میشود. نتایج این پژوهش نشان میدهد نفس خلق پول طبیعی در نظام بانکی، غصب نیست و بر اساس قواعد عمومی بیاشکال به نظر میرسد؛ هرچند مانند تیغی دو لبه میتواند آثار مثبت داشته باشد و اگر با شرایط، ساختار، تنظیمگری و نظارت نامناسب همراه شود، باعث ضرر خواهد بود. لذا خلق پول باید با سیاستگذاری، تنظیمگری و نظارت صحیح همراه باشد. خطوط راهنمای اقتصاد اسلامی شامل معیار حق، قوام، عمران و آبادانی و ممنوعیت کنز، ضوابطی برای جواز خلق پول ترسیم میکنند.
