بررسی نظر شارحانِ دیوان انوری در ضبط و تحلیلِ دو قصیدۀ او
نویسندگان
1 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران.
doi
10.22126/ltip.2025.11234.1305چکیده
در پژوهش حاضر به بررسی و مقایسۀ نظر شارحان دیوان انوری پرداخته میشود، از شارحان قدیم و جدید اشعار انوری میتوان به شادیآبادی در قرن دهم، فراهانی قرن یازدهم، دنبلی قرن سیزدهم و مدرس رضوی و سید جعفر شهیدی در دورۀ معاصر اشاره کرد. این شارحان به شرح و تحلیل ابیات انوری خصوصا دشواریها و مشکلات دیوان او پرداختهاند و هر یک در حد توان خود به گشودن برخی از مشکلات آن، اهتمام ورزیدهاند. از بررسی این شروح دریافته میشود که شرح شادیآبادی بر سایر شروح تأثیر زیادی گذاشته است و از میان شارحان معاصر، مدرس رضوی و شهیدی کاملا از شروح پیشین تأثیر پذیرفتهاند. هر کدام از این شروح در عین حال که از مزایایی برخوردارند نواقص و ضعفهایی دارند که در شرح برخی ابیاتِ این مقاله نشان داده میشود. در تحلیل ابیات منتخب، شارحان متفاوت عمل کردهاند و از شیوۀ یکسانی پیروی نکردهاند. شادیآبادی ضمن تفسیر مفردات و غرض بیت گاهی تحت تأثیر ذوق شاعرانۀ خود قرار گرفته است. شرح فراهانی عالمانهتر است و در تحلیل ابیات به منابع و کتب دیگر مراجعه کرده است. دنبلی تمام ابیات قصاید را توضیح داده است. مدرس رضوی در ضمن تعلیقات خود بر دیوان انوری به شرح و معنی برخی ابیات روی آورده و شهیدی نیز ضمن توجه به همۀ این شروح به جمعبندی معنای ابیات و نقد نظر دیگر شارحان پرداخته است.
