بررسی اثر نمادگرایی آوایی اثر«مالوما تاکته» در میان فارسی‌زبانان

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی شناختی، گروه زبان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

2 دانشیار، گروه زبان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

3 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی شناختی، گروه زبان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
10.22126/jlw.2024.10973.1784
چکیده

اثر «مالوما-تاکته» نمونه‌‌ای بارز از نمادگرایی آوا است. در نمادگرایی آوا، برخی واژگان به‌صورت نمادین به معنای خود دلالت می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که بین شکل و معنای آن‌ها شباهتی وجود دارد. برای مثال، آواهای زبانی خاص مانند/o/  و/m/  به شکل‌های منحنی مربوط می‌شوند؛ درحالی‌که آواهای زبانی دیگر مانند /i/ و /t/ با شکل‌های نوک‌تیز مرتبط هستند. در پژوهش پیش‌رو تلاش شد به این پرسش‌ها پاسخ داده شود: آیا اثر «مالوما-تاکته» درمیانِ فارسی‌زبانان مشاهده می‌شود؟ آیا میان واج‌های گرد و تیز و شکل‌های منحنی و دندانه‌دار رابطه‌ای وجود دارد؟ آیا سواد یا بی‌سوادی در بروز اثر «مالوما-تاکته» مؤثر است؟ آیا جنسیت در بروز اثر «مالوما-تاکته» تفاوتی ایجاد می‌کند؟ در این پژوهش، روش توصیفی-کمّی از نوع هم‌بستگی به کار رفت. نمونۀ آمــاری پژوهــش، 200 شرکت‌کنندة بزرگ‌سال، زن و مرد، در ردة سنی 18 تا 60 سال را دربرمی‌گرفت که 100 نفر از این افراد باسواد و 100 نفر بی‌سواد بودند و به روش دردسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسش‌نامه‌ای محقق‌ساخته بود. برای توصیف داده‌ها از شاخص‌ فراوانی درصد استفاده شد و هم‌بستگی با آزمون «فی» و «کرامر» با نرم‌افزار «SPSS» نسخۀ 26 انجام شد. برپایه نتایج پژوهش حاضر، که تأییدی بر یافته‌های پژوهش‌های پیشین است، مشخص شد اثر «مالوما-تاکته» مستقل از مرزهای جغرافیایی، جنسیت و سواد عمل می‌کند. بین غیرواژۀ «مالوما» که از واج‌های گرد تشکیل شده است و شکلِ دارای حاشیۀ منحنی رابطۀ مثبت معنا‌دار قوی وجود دارد. همچنین بین غیرواژۀ «تاکته» که از تکرار دو واج تشکیل شده است و شکلِ دارای حاشیۀ دندانه‌دار رابطۀ مثبت معنا‌دار قوی مشاهده می‌شود. درمقابل، جنسیت در پاسخ‌دهی به شکل‌ها تأثیری ندارد و بین سواد و پاسخ به شکل‌ها هم‌بستگی بسیار ضعیفی وجود دارد.