تحلیل صورتبندی گفتمان رمان بادها خبر از تغییر فصل میدهند نوشتۀ «جمال میرصادقی» با رویکرد نورمن فرکلاف
نویسندگان
1 دانشآموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.
2 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.
3 دانشیار، گروه زبان و ادبیات انگلیسی و زبانشناسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.
doi
10.22126/jlw.2024.10777.1769چکیده
تحلیل گفتمان انتقادی، رویکردی بینرشتهای است که در آن زبان بهمثابۀ کارکردی اجتماعی در ارتباط با مؤلفههایی چون قدرت و ایدئولوژی مطالعه میشود. در این پژوهش، در چارچوب رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف (1379)، رمان بادها خبر از تغییر فصل میدهند، نوشتۀ جمال میرصادقی بررسی میشود. برپایة یافتههای پژوهش، در سطح توصیف، نویسنده با گزینش واژگان خاص، مناسبات قدرت را بازنمایی کرده است؛ از این واژهها میتوان به مفاهیمی همچون اختناق و خفقان، فقر تودهها، گسست و فروپاشی اخلاق عمومی، مبارزههای طبقاتی، اعتصابهای معلمان، بازاریان و کارگران اشاره کرد. باهمآیی واژگان، شمول معنایی، دشواژهها، وجهیت، ضمایر، تقابلهای دوگانه و دیگر عناصر زبانی در بافتار متن در همین زمینه بوده است. در سطح تفسیر، بافتِ موقعیتی رمان، دال مرکزی و کانونیساز بافتار متن با رویدادهای تاریخی آن دوران ارتباطی بینامتنی دارد؛ رویدادهایی مانند تحصنها و اعتصابهای کارگران و معلمان در سال 1339، تأسیس باشگاه «مهرگان»، برکناری دکتر محمد مصدق و آغاز نخستوزیری دکتر علی امینی. در سطح تبیین، نویسنده ساختار سیاسی حاکم بر ایران در دورة پهلوی را در تقابل با منافع عمومی بازنمایی میکند. این تقابل با دلالتهایی چون فقر تودههای مردم، خشونت و سرکوب، وضعیت نابسامان اقتصادی طبقات فرودست جامعه، گرانی افسارگسیخته و تزلزل اخلاق آشکار میشود. همچنین رمان رمزگانی دارد که با گفتمانهای سیاسی-اجتماعی آن دوره مانند «بازگشت به هویت ملی»، «اقتدار مردانه-انقیاد زنانه» و «تقابل مردم-حکومت» پیوند دارد.
