فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در داستان پنجم باب دوم بوستان، آمده است:   مرا  شیخ   دانای   مرشد   شهابیکی  آن­که  در  جمع بدبین مباششنیدم   که    بگریستی   شیخ زارشبی  دانم  از  هول  دوزخ  نخفتچه بودی که دوزخ ز من پر شدیکسی گوی دولت  ز میدان  ربود   دو  اندرز  فرمود   بر   روی  آبدوم  آن­که  در نفس خودبین مباشچو  بر خواندی آیات  اصحاب  ناربه گوش آمدم صبحگاهی که گفتمگر   دیگران   را   رهایی    بدی که  در   بند  آسایش   خلق   بود     (سعدی، 1363: 171) در بیت پنجم، شیخ آرزو کرده است که کاش جهنم از وجود من پر ­شود تا جایی برای عذاب دیگران باقی نماند. این آرزوی شیخ که در قالب یک جمله استفهامی به منظور خواهش و تمنا آمده است از شطحیات عارفانه­ای است که با معیارهای مادی و دنیایی سازگاری ندارد و در یک فضای معنوی و عرفانی تفسیر می­یابد[1]. از آن­جا که چنین مضمونی در فرهنگ اسلامی و قرآنی وجود ندارد لازم است سرچشمه­های فکری آن را در منابع ایرانی جستجو کنیم. این آرزو یادآور داستان زندگی بزرگمهر و به زندان رفتن اوست.   . در این آرزو با وجود لطافت و والایی بی­نظیر، یک درک غلط و بشری از صفات حضرت حق دیده می­شود. این­که خداوند را دچار احساس کنیم تا به خواست ما عمل کند، نشانة این است که صفات انسانی را به خداوند نسبت داده­ایم، صفاتی که توأم با احساس است و موجب تجدید نظر، بازنگری و در نتیجه تغییر موضع و تصمیم خداوند است. در داستان­های رایج بین مردم که گاه در مقام نصیحت گفته می­شود آمده است: نابکاری آخرین شب زندگی را مهمان چوپانی بود. این چوپان هنگام صبح که با جنازة مهمان گناهکار خود روبرو می­شود دست به دعا برمی­دارد و می­گوید: خدایا من در حد وسع و توان خود، یک گوسفند برای این مهمان ذبح کردم. توقع دارم تو هم از او به شایستگی پذیرایی کنی. فردای آن روز فرزندان میت در عالم رؤیا، پدر خود را در اثر توصیة چوپان، بخشوده از همة گناهان، در بهشت دیدند.