کشش جبرانی در گویش سنندجی از دیدگاه تاریخی
نویسندگان
1 استادیار گروه زبانهای باستان و ایرانشناسی، دانشکده ادبیات و علومانسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری زبانهای باستانی ایران، گروه زبانهای باستان و ایرانشناسی، دانشکدة ادبیات و علومانسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22126/jlw.2024.10991.1786چکیده
در این پژوهش، هدف، درک سازوکارِ کششِ جبرانی در سیر تحول تاریخی واژهها در گویشِ سنندجی بوده است. در پژوهش حاضر، در چارچوب قواعد تحولات واجی زبانهای ایرانی، کشش جبرانی واکه براثرِ حذف همخوان بررسی شده است. با درک این فرایند واجی، افزونبر تشخیص اصالت یا وامواژهبودن واژهها، مسیر و زمانِ وامگیری آنها مشخص میشود و صورتهای کهنتر و روند تحول دیگر واژهها بازسازی میشوند. برای دستیابی به این هدف، تلاش شده است با بررسی واژههایی که صورت آنها پیش از وقوع کشش جبرانی مشخص است، چگونگی این فرایند و قواعد حاکم بر آن استخراج شود. این واژهها، از وامواژههای عربی و واژههای مشترک با زبان فارسی تشکیل شدهاند؛ گروه دوم ممکن است حاصل وامگیری یا واژههایی با خاستگاه مشترک باشند. درکنار شناسایی واکههای کشیدهشده و شکل کوتاه آنها، شش همخوان شناسایی شده است که در نگاه نخست به نظر میرسد حذف آنها به کششِ واکه مجاور انجامیده باشد. درنهایت، نشان داده شده است که درمیانِ این همخوانها تنها حذفِ h به کشش جبرانی واکه منجر شده است و دیگر همخوانها، پیش از حذف، به h تبدیل شدهاند.