واکۀ مرکب در زبان ترکی آذربایجانی در چارچوب تسلسل‌گرایی هماهنگ

نویسندگان

1 دانشیار، گروه زبان‌شناسی، دانشکدة ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 دکتری زبان‌شناسی، گروه زبان‌شناسی، دانشکدة علوم‌انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اردبیل، اردبیل، ایران.

doi
10.22126/jlw.2024.10891.1777
چکیده

در زبان ترکی آذربایجانی گویش اردبیلی، در گفتار سریع و محاوره‌ای، همخوان‌های غلت /j, w/ پس از واکه‌های گرد حذف می‌شوند. حذف از پایانۀ هجا به وقوع فرایند کشش جبرانی منجر می‌شود؛ اما حذف از جایگاه آغازۀ هجای دوم در ساخت‌های cv.cv(c) به وقوع التقای واکه‌ها می‌انجامد. برای رفع التقای واکه‌ها در این ساخت، دو واکه با یکدیگر ترکیب می‌شوند و واکه‌ای مرکب تشکیل می‌دهند. در این پژوهش، فرایند شکل‌گیری واکۀ مرکب برای رفع التقای واکه‌ها در چارچوب رویکرد تسلسل‌گرایی هماهنگ بررسی شده است. در پژوهش حاضر، از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است. داده‌های موردنیاز نیز به‌صورت میدانی گردآوری و در چارچوب رویکرد تسلسل‌گرایی ‌هماهنگ تحلیل شده‌اند. براساس تحلیل داده‌ها، محدودیت glidCOND که حضور همخوان‌های غلت را جریمه می‌کند، در این زبان رتبۀ بالایی دارد. همچنین محدودیت HIATUS* که التقای واکه‌ها را جریمه می‌کند، موجب می‌شود که این زبان برای ارضای آن از تشکیل واکۀ مرکب استفاده کند. ازآنجاکه حذف غلت‌ها و التقای واکه‌ها و شکل‌گیری واکۀ مرکب برای رفع آن در چند مرحلۀ پی‌درپی رخ می‌دهد، رویکرد تسلسل‌گرایی هماهنگ کارایی بهتری برای تبیین این فرایند دارد. رتبه‌بندی محدودیت‌های دخیل در این فرایند موردمطالعه به شرح زیر است.