فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در مقالۀ حاضر، با دستمایه قراردادن تعریف تی. اس. الیوت (۱۹۲۰) از شعرای بزرگ، سیری اجمالی در دیوان حافظ داشته و برخی به­عاریت­ گرفتن­های او از شاعران و سخنوران هم­عصر و گذشته­اش را بررسی کرده­ایم. این مطالعه در پی پاسخ به این پرسش است که با توجه به نحوة استقبال حافظ از دیگر شعرا، جایگاه او در تقسیم ­بندی شعرا از نظر الیوت به چه صورت است و از چه تکنیک­هایی برای تعالی اشعارش استفاده می­کند. حافظ با آثار بزرگان شعر فارسی آشنا بوده و توانسته مواردی از آنها را برای بیان حالات و مضامین شعری خود به بهترین نحو وام بگیرد؛ ولی در هیچ ­یک از تضمین­هایش، همچنان که از برداشت برخی ابیات عاریتی حافظ از سنایی، انوری، خاقانی، ظهیر فاریابی، نظامی، عطار، کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی و عراقی و تطبیق آنها با ابیات حافظ برمی‌آید، رنگ‌وبوی تقلید دیده نمی­شود، بلکه در تایید گفته تی. اس. الیوت، وی توانسته از گفته‌های دیگران فراتر برود و آنها را متعالی سازد. او با درآمیختن و واردکردن معانی متعدد در کنار معنای گرفته­شده، تغییر صور خیال و درآمیختن تلمیح و تضمین با آنها ابیات عاریتی را تعالی می­ بخشد و در جایگاه شاعری بزرگ قرار می­گیرد. مطالعه حاضر از حیث توجه به تعریف یک منتقد از معیار سنجش هنر شاعر بزرگ، با مطالعاتی که فقط به اقتباس­های حافظ از پیشینیانش پرداخته­ اند، متفاوت است و بر جنبه‌های برتر شعر حافظ تأکید می­کند.