واسوخت در مثنوی سی‌ نامۀ امیر حسینی هروی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.

doi
10.22126/ltip.2025.11715.1336
چکیده

قرن‌های هفتم و هشتم هجری و سبک عراقی به حضور شاعران نامدار معروف است. یکی از این شاعران، امیر حسینی هروی، صاحب چند منظومۀ عرفانی است. سی نامه یکی از منظومه‌های مهم عرفانی امیر حسینی هروی به‌شمار می‎رود که شامل نامه‌های ارسالی میان عاشق و معشوق است. نامۀ دوازدهم این مثنوی در اعراض عاشق از معشوق است که در اصل نامه‌ای واسوختی محسوب می‎شود. با این‌که واسوخت به معنای مصطلح از قرن نهم به بعد در ادبیات فارسی به‌وجود آمده است، اما در شعر برخی از شاعران دوره‌های قبل نیز نشانه‌هایی از این موضوع دیده می‎شود. نگارنده در پژوهش حاضر به روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی به بررسی و تحلیل مایه‌های واسوختی در نامۀ مذکور منظومۀ سی نامۀ هروی پرداخته است. برایند تحقیق نشان می‎دهد که نامۀ دوازدهم مثنوی سی نامۀ امیر حسینی هروی در اصل واسوختی خطاب به معشوق است. اعراض و روی‌گردانی از معشوق، بیان بی‌وفایی معشوق، تهدید به جدایی و ترک معشوق، ذکر ظلم و جفای محبوب و درنهایت پناه بردن به ساقی به جای معشوق و ترجیح مستی و بی‌خبری مهم‌ترین عناصر واسوختی نامۀ مذکور است. دلیل وجود چنین مایه‌ای در شعر امیر حسینی هروی را می‌توان سنت نامه‌پردازی و نامه‌نگاری که به‌صورت ده‌‌ نامه‌نویسی و سی ‌نامه‌نویسی در ادبیات نمود یافته است، دانست.