بررسی کارکردها، شگردها و فواید اطناب در نفثة‌المصدور

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

3 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

doi
10.22126/ltip.2024.10374.1242
چکیده

نفثة‌المصدور از متون فنی و مصنوع قرن هفتم هجری و یکی از زیباترین آثار نثر فارسی در این دوره است. این اثر از جنبه‌های بلاغی، ادبی و حتی تاریخی در زمرۀ یکی از والاترین متون قرار می‌گیرد. از ویژگی‌های نثر این کتاب می‌توان به تکرار مترادفات، حشو، جملات معترضه و دعایی، اقتباس و فراوانی لغات عربی و... اشاره نمود. در این اثر «اطناب» بسامد بسیاری دارد. عدم آشنایی خواننده با اطناب و انواع آن، خواننده را در فهم متن این کتاب دچار سردرگمی می‌کند. این جستار به گونه‌های مختلف اطناب در نفثة‌المصدور پرداخته‌است: اعتراض، انواع حشو، جملات دعایی، بدل، نفرین، ایضاح بعد از ابهام، ایغال، تکرار، تذییل، ذکر خاص پس از عام و... . در این جستار بر اساس پژوهش کتابخانه‌ای و روش توصیفی – تحلیلی برآن است تا شگردهای اطناب در کلام زیدری را مورد بررسی قرار دهد و در نهایت بدان می‌رسد که اگرچه نفثه المصدور اثر کم حجمی است، ولی نویسنده به دلایل ادبی و بلاغی، معانی اندک را در جملات بسیار بیان نموده‌است تا با به‌کارگیری شیوه‌های اطناب به توصیف‌ها، مدح و هجوها بپردازد و بسیاری از استشهادات عربی و فارسی و صنایع لفظی و بدیعی چون سجع، جناس، موازنه و... را نیز با مهارت تمام در ظرف اطناب بگنجاند.