فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تکرار یا تکریر یکی از ویژگی‌های کلام است که در سطوح گوناگون معنایی، نحوی، واژگانی و آوایی قابل بررسی است. تکرار گاه اسباب ابتذال سخن است و گاه موجب اعتلای آن؛ لذا صرف وجود تکرار مایۀ سستی یا قوت کلام نیست و بسته به عوامل گوناگون قابل نقد و سنجش است. در کتب بلاغی قدیم، تکرار بیشتر در علم معانی و کمتر در حوزۀ بدیع مطمح نظر بوده است. در پژوهش‌های امروزین به تکرار، به‌عنوان یک صناعت ویژه، جدا از آرایه‌هایی چون واج‌آرایی، جناس یا امثال آن، کمتر پرداخته شده است. درحالی‌که این ویژگی، یکی از عناصر سبک‌ساز در آثار برخی شاعران است. سعدی از جملۀ سخنورانی است که تکرار –به‌ویژه واژگانی- در سخن او عنصری برجسته است و نقش مهمی در سخن‌سرایی و بلاغت وی دارد؛ اما به‌طور بایسته به این وجه از سخن سعدی توجه نشده است. این تحقیق در پی آن است که به رموز هنری تکرار به‌عنوان یک صناعت ادبی در غزل سعدی بپردازد. بدین منظور، کیفیت تکرار واژه‌ها در غزل سعدی در قالب دوازده شیوه و شگرد دسته‌بندی شد. این دسته‌بندی نشان می‌دهد که سعدی با کاربرد ترفندهای دوازده‌گانة موردنظر این پژوهش، در 72 درصد از موارد تکرار بلاغی ساخته است و در 28 درصد موارد نیز تکرار ساده. همچنین عمدة تکرارهای او جزو مقولة دستوری اسم است و از آن میان «دل»، «سر» و «دوست» به‌ترتیب پربسامدترین آنها هستند.