فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسی خاستگاه واکه افراشتة پیشینِ گردِ /y/ در زبان کردی است. این واکه در زبان‌های دنیا نادر است. در زبان‌های ایرانی باستان و ایرانی میانه نشانی از این واکه مشاهده نمی‌شود؛ اما این واکه در برخی گویش‌های نو ایرانی مشاهده می‌شود. در نوشتار پیشِ‌رو با رویکرد تاریخی و در چارچوب فرایندهای تاریخی، خاستگاه واکة پیشینِ گردِ /y/ در کردی شاخه جنوبی (گویش کردی سنقروکلیایی) بررسی شده است. در پژوهش حاضر، برای نمونه، با رویکردی تاریخی خاستگاه 16 واژه دارای واکه /y/ (شامل اسم، صفت، فعل و مادة فعل)، در گویش کردی موردنظر از شکل فرضی و بازسازی‌شدة هندواروپایی و ایرانی باستان تا دورة نو بررسی شده است. واژه‌های نمونه از فرهنگ مردوخ (1392) و واژه‌نامه پایان‌نامه دکتری خنجری (1397) انتخاب شده‌اند که واژه‌هایِ این گویش را دربردارد. داده‌های زبان‌های باستانی به روش اسنادی و داده‌های گویشی به دو شکل اسنادی و مصاحبة میدانی با گویشوران گردآوری شده است. همچنین نگارنده گویشور گویش کردی سنقروکلیایی است. پس از بررسی داده‌های گویشی و دگرگونی‌های به‌وجودآمده در گذر از دورة باستان به دورة نو در واژه‌های مورد بررسی، علاوه‌بر مشخص‌شدنِ خاستگاه واکه افراشته پیشینِ گردِ /y/ -که در بخش نتیجه‌گیری ارائه می‌شود- یافته‌های پژوهش نشان داد که در این گویش کردی همخوان غلت لبی-پیش‌کامی واک‌دار /ɥ/ نیز وجود دارد. از این پژوهش می‌توان چنین نتیجه گرفت که در مواردی خاستگاهِ واکه پیشینِ گردِ /y/ در گویش کردی سنقروکلیایی، براثرِ پیشین‌شدگیِ واکه افراشته پسینِ گردِ /u/، /ū/ در گذر از دورة باستان به دوره نو بوده است. همچنین مشخص شد که در برخی موارد هم‌نشینی همخوانِ غلتِ /j/ با واکه پسینِ /u/ در توالیِ -uj- و هم‌نشینی همخوانِ غلتِ /w/ با واکه گسترده /i/ در توالیِ -(i)wi-، درنتیجه دگرگونی‌های رخ‌داده در گذر از دوره باستان به دورة نو، در این گویش کردی به واکه پیشینِ گردِ /y/ تبدیل شده است.