فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در گفتمان دادگاه هریک از مشارکان از افراد حقوقی گرفته تا افراد عادی می‌کوشند تا روایات خاص خود از رویداد(های) انجام‌شده را ارائه دهند یا آنکه در تلاش هستند تا روایت موجود در ذهن خود را اثبات کنند؛ بنابراین، می‌توان درون‌مایة گفتمان دادگاه را «جنگ روایات» نام نهاد. در این جنگ برتری روایات، مشارکان از انواع راهبردهای گفتمانی و تعاملی بهره می‌برند که در قالب ابزارهای (غیر)زبانی مطرح می‌شوند؛ ازاین‌رو، قابل‌بحث و بررسی هستند. یکی از انواع راهبردهای مذکور استفاده از «قسم» است که در پژوهش حاضر به‌مثابة ابزار اقناع مخاطب در نظر گرفته می‌شود. در جستار حاضر تلاش بر آن است که ابعاد ساختاری، معنایی و کاربردشناختی قسم در گفتمان دادگاه واکاوی شود. نگارندگان به‌منظور تحقق این مقصود به‌طور عمده از رویکردهای کمّی و کیفی برای تحلیل داده‌ها بهره برده‌اند‌. در بُعد کیفی انواع کارکردهای قسم در چارچوب «زبان‌شناسی فرهنگی» و با استفاده از «طرح‌واره‌های فرهنگی» تحلیل شده‌اند؛ در بُعد کمّی نیز از محاسبات آماری برای بررسی ساختار و میزان فراوانی گونه‌های مختلف قسم استفاده شده است. بررسی داده‌ها بیانگر آن است که بالاترین گونه‌های به‌کاررفته در قالب ساختار قسم به حوزه‌های معنایی خداوند (الله، خدا) و قرآن (کلام الله، کلام خدا) مربوط است. همچنین وجود تنوع معنایی در انواع قسم‌های به‌کاررفته را می‌توان در پیشینة فرهنگی-اجتماعی مشارکان دنبال کرد. به‌علاوه، بررسی انواع طرح‌‎واره‌های فرهنگی قسم در گفتمان دادگاه مؤید آن است که می‌توان دست‌کم پنج کارکرد گفتمانی قسم شامل «دفاع از خود»، «اثبات ادعا»، «تهمت‌زدن»، «تهدید یا هشدار» و «درخواست» را از هم متمایز کرد. درخور بیان است که داده‌های پژوهش حاضر از جلسات متعدد دادگاه‌های کیفری، حقوقی و خانوادة شهرستان دورود در بازة زمانی ۱۲/۱۰/۱۴۰۱ تا ۲۰/۰۳/1402 استخراج شده است.