بررسی تطبیقی انواع تعارض از دیدگاه عطار و روان‌شناسی معاصر

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه کاشان. کاشان. ایران

2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه کاشان. کاشان. ایران

doi
10.22126/ltip.2023.9590.1187
چکیده

مثنوی‌های عطار آثاری ‌است که در قالب حکایت، مطالب مهم عرفانی را به نمایش می‌گذارد. عطار به‌منظور تبیین دیدگاه عرفانی خویش، علاوه بر ارتباط انسان با خدا، به درونیات انسان و همچنین ارتباط میان انسان با دیگر افراد و جامعه نیز می‌پردازد. در روان‌شناسی نیز، این ارتباطات، اهمیت والایی دارد؛ تا آنجا که تعارضات فرد در هریک از موارد مطرح‌شده، از عوامل مهم ایجاد اختلالات روانی و روان‌نژندی به حساب می‌آید. روان‌شناسان با معرفی انواع تعارض، کوشیده‌اند راهکارهایی برایِ زدودن این‌گونه تعارضات ارائه دهند تا از این طریق، به کاهش اختلالات روانی در جامعه کمک کنند. یکی از مباحث مهمی که در آثار عطار نیز زیاد به چشم می‌خورد، انواع تعارض و راه‌حل‌های آن است. با توجه به سادگی زبان عطار و استفادة او از حکایات، ضرورت دارد که برای تبیین مباحث روان‌شناختیِ همسو با مباحث عرفانی، آثار او از این دیدگاه، مورد مطالعه قرار گیرد. نگارندگان در این پژوهش، کوشیده‌اند تا با روش توصیفی-تحلیلی و طرح انواع تعارضِ میان فردی، فرد با جامعه و درون‌فردی، دیدگاه‌ عطار را در مثنوی‌های چهارگانۀ وی تبیین کنند. به نظر می‌رسد عطار، شیوه‌هایی همسو و گاه، متفاوت با روان‌شناسان برای حل تعارضات ارائه کرده‌است که می‌توان از آن‌ها برای کاهش تعارضات بهره برد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که حل مسئله از طریق گفت‌وگو، تمثیل و حکایت، لحن محبت‌آمیز، بازشناسی و تعریف مشکل، تسلیم و سازش، انتقاد از اوضاع جامعه و نقد حاکمان در قالب شعر، طنز و داستان، همچنین مبارزه با هواهای نفسانی از جمله مهم‌ترین راهکارهای عطار برایِ زدودن یا غلبه بر انواع تعارضات است.