فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مثنوی معنوی نتیجۀ یک‌عمر سلوک و مطالعۀ معارف قرآنی مولانا با الگوگیری از قرآن کریم و نزدیک به شیوۀ بیان آن است؛ همان‌گونه که در آیات قرآن، محکمات و متشابهات یافت می­ شود و فهم بخشی از آن دشوار و مبهم و دارای پیچیدگی‌های لفظی و معنایی فراوانی است و باید رمزگشایی شود، برخی از ابیات مثنوی نیز این‌گونه است و پژوهندگان عرصۀ مثنوی و غزلیات مولوی، در علل و عوامل آن و راه­های گره ­گشایی از آن، بررسی­ها و واکاوی فراوانی کرده اند. در این نوشتار ضمن بررسی کتابخانه ­ای و با روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی، این عوامل و دیدگاه صاحب‌نظران، به شکل موردی ابیاتی از مقدمه دفتر دوم مثنوی که از نظر بسیاری از پژوهشگران و گزارشگران از موارد ابهام و بحث‌برانگیز است، بررسی شده و اختلاف دیدگاه ­ها، به‌ویژه از جهت مخاطب و تغییر آن، بیان گردیده است. در بررسی این دیدگاه­ها مشخص شد که به‌دلیل شیوۀ ویژۀ مولوی و غلبۀ شور و شیدایی در برخی ابیات مثنوی، گاه بدون وجود واگردان در ابیات، مخاطب تغییر می­ یابد و خواننده و گزارندۀ ابیات با دشواری فراوان روبه­ رو می ­شود و هر یک از شارحان برای برون‌رفت از این دشواری، معنی خاصی را برگزیده ­اند و حتی برخی بر وجود احتمالات گوناگون در ابیات و بحث‌انگیزی و دشواری تعیین مخاطب واحد و تعیین نوع مخاطب، اشاره کرده ­اند. اختلاف نسخ و کهنگی متن، دخالت‌دادن دیدگاه و نگاه عرفانی یا فلسفی شارحان در فهم متن و یا تحمیل معنی بر متن، بی‌توجهی به حالات معنوی شاعر و شور و شیدایی او، بی‌توجهی به سبک زبانی و بیانی مولوی، از دیگر موارد ابهام در ابیات یادشده و شرح و برداشت گوناگون شارحان از متن است.