فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش به بررسی ابعاد و ویژگی‏های شخصیتی سلطان محمود غزنوی در متون تاریخی، ادبی و عرفانی می‌پردازد. هدف این پژوهش، بررسی دگردیسی شخصیتی سیاسی و رهبر است. در این بررسی هم به اطلاعات بیوگرافی این شخصیت و هم به رشد، تعالی و گذار او در متون تاریخی، ادبی و عرفانی توجه شده است. نتیجة به‏دست‏آمده از بیوگرافی محمود غزنوی در متون تاریخی بیانگر آن است که او در بستر زندگی، اجتماع و فرهنگ خود از رهبران سیاسی قدرت‏طلب است که داعیه‏دار اسلام و دینداری است و به همین مناسبت، لقب‎ها و عنوان‎های مختلفی نیز به او نسبت داده شده است. او همچنین برای رسیدن به اهدافش گرایش‌های جنگ‏طلبانه دارد که به کشتار و قتل و غارت‏هایی منتج می‏شود. تولد و مرگ او در این متون به گونه‌ای انعکاس‏ یافته که گویی دربارة شخصیتی مقدس مطرح شده‌ است. همچنین القابی که به او در متون ادبی و دیوان‌های شاعران – به‏خصوص در دیوان شعر عنصری و فرخی که نزدیک‌ترین متون مربوط به این دوره محسوب می‌شوند – اختصاص یافته، صفاتی مقدس‏مآبانه و باعظمت است که ابعاد تقدس و دینداری محمود غزنوی را برجسته کرده و تأثیر قابل‏ملاحظه‌ای در نوع نگرش نویسندگان و مخاطبان از این شخصیت داشته است؛ مسئله‏ای که بعدها در آثار عرفانی نیز انعکاس می‌یابد. همچنین نگاه مداحانه و ستایش‏گرانه تاریخ ‏نویسان به اقدامات محمود غزنوی در کتاب‎های تاریخی سیر این دگردیسی را تسهیل بخشیده است. اما نقش‏هایی که در متون عرفانی به محمود غزنوی داده شده است او را از زمینه‏های تاریخی، سیاسی و اجتماعی حوزه بیوگرافی‏اش تمایز داده است.