فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسألۀ اصلی این پژوهش تأمل و تعمق در معنای عبارت «جامه/پیرهن/پیراهن‌دریدن در نیکنامی» است که در دو بیت از دیوان حافظ صراحتاً بدان اشاره شده است و شارحان اغلب آن را مبهم دانسته اند. در اینجا با بررسی پیشینۀ این عبارت در شعر شاعران پیش از حافظ و بررسی ادامۀ حضور آن در شعر سخنوران پس از وی، ابیات مرتبط را با هم تطبیق داده و با عنایت به ساحت چندبعدی اندیشۀ حافظ که شگرد ادبی بارز و متعالی در شعر اوست، به بررسی ابعاد مختلف معنایی این عبارت پرداخته‎ایم. به‌زعم ما، این عبارت به ماجرای دریده‌شدن پیراهن حضرت یوسف که در قرآن نیز آمده است اشاره دارد؛ چراکه در این داستان قرآنی و اساطیری نحوۀ دریده‌شدن پیراهن، برهان بی‏گناهی و نیکنامی یوسف بوده است. علاوه برآن ازآنجاکه با بهره ‏گیری از آرایۀ ایهام تناسب معنای دور و نزدیک هم‎زمان موردتوجه بوده است، جامه‌دریدن از شوق در سماع و بی‏خودی نیز در کنار پیراهن یوسف به ذهن متبادر می‏شود که ارتباط مستقیم با قید نیکنامی ندارد. شرح‏های موجود و معتبر از اشعار حافظ و اشارات حافظ‎پژوهان در این پژوهش و در ذیل ابیات موردنظر مطالعه و بررسی شده‏ اند و نتایج حاصل به شیوه توصیفی- تحلیلی و برمبنای مطالعات کتابخانه‏ای مورد نقد و تحلیل قرار گرفته است.