فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ارتباطات انسانی یکی از عناصر اصلی شکل‌دهندۀ ماهیت و ساختار جوامع است. جامعۀ مدنی و مدینۀ فاضله دو نوع جامعه هستند که هرکدام انواع و صورت‌های مختلفی از ارتباطات را دربردارند. یورگن هابرماس و ابونصر محمد فارابی از اندیشمندانی هستند که به مسئلۀ ارتباطات انسانی، شکل آرمانی آن و نقش آن در صورت‌بندی این دو نوع جامعه توجه داشته‌اند. در پژوهش حاضر به روش تحلیلی ـ مقایسه‌ای و همچنین با تکیه بر چهارچوب روش‌شناسی بنیادین، به مطالعه و مقایسۀ ارتباطات انسانی و سطوح و انواع آن در اندیشۀ این دو متفکر پرداخته شده است. آنچه از مجموع بررسی و مقایسۀ آثار این دو متفکر برمی‌آید این است که هردو اندیشمند با نگاهی انتقادی به جامعۀ خویش و کیفیت ارتباطات در آن، به صورت‌بندی یک جامعۀ آرمانی پرداخته‌اند و مسائلی مانند عقلانیت، تفاهم و توافق جمعی را به‌صورت مشترک مورد توجه قرار داده‌اند. این در حالی است که عقلانیت ارتباطی هابرماس و اجماع و گفتگوی عقلانی و انتقادی مدنظر وی در دستیابی به حقیقت و مشروعیت قوانین، از عقل عرفی فراتر نمی‌رود، ولی تفاهم و ارتباطات برهانی فارابی محدود به افق انسانی نیست و در پیوند با رئیس اول مدینۀ فاضله و در اتصال به عقل فعال معنادار می‌شود. این پژوهش می‌تواند مقدمه‌ای در بازشناسی و تحلیل نظام‌های مختلف ارتباطی در دو نوع مدینۀ فاضله و جامعۀ مدنی باشد.