رویکرد پدیدارشناختی دین ابوریحان بیرونی در آینۀ دینپژوهی جدید
نویسندگان
1 استاد ادیان و عرفان، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استادیار، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران.
doi
10.22059/jstmt.2025.384362.1741چکیده
ابوریحان بیرونی از معدود اندیشمندان مسلمان است که میتوان او را بهعنوان یک دینپژوه با رهیافتی مشابه با رویکردهای نوین معرفی کرد. یکی از ویژگیهای او در دینپژوهی این است که با رویکردی پدیدارشناسانه به بررسی ادیان مختلف پرداخته است. در زمینۀ بررسی رویکرد پدیدارشناختی دین وی، پژوهشی مستقل با این عنوان صورت نگرفته است. این پژوهش با هدف بررسی دیدگاهها و نوع مواجهۀ او با ادیان مختلف انجام شده است و با روش تطبیقی و مقایسهای و با بهرهگیری درست از آثار برجستۀ ابوریحان بیرونی و مهمترین نظرات او که ناظر به بحث دینپژوهی است، همچنین با استفاده از تحقیقات جدید، به بررسی دینشناسی ابوریحان و نوع مواجهۀ او با سایر ادیان میپردازد. مهمترین نتیجۀ این پژوهش آن است که رویکرد دینی ابوریحان، شباهت زیادی به رویکردها و رهیافتهای جدید در دینپژوهی، بهویژه در زمینۀ پدیدارشناسی دین دارد. برایناساس او با رویکردی پدیدارشناسانه، به بررسی مقایسهای ادیان پرداخته است. در بررسی ادیان با احتیاط و به دور از تعصب برخورد کرده و در مواجهه با «دیگری دینی» روشی همدلانه و فارغ از ارزش داوری بهکار گرفته است. بهعلاوه در بررسی ادیان سعی کرده است تا به دین آنها از منظر متدینان آن دین بنگرد. او حقیقت را امری متکثر میداند که در اختیار تمام افراد بشر است؛ بنابراین همۀ ادیان را نجاتبخش تلقی میکند.
