مدلسازی زیستگاه ملخ مراکشی با استفاده از شاخصهای مستخرج از تصاویر ماهواره ای لندست 8 (مطالعه موردی: شهرستان گنبد کاووس)
نویسندگان
1 گروه باغبانی و گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران
2 گروه باغبانی و گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران
3 گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران
doi
10.22059/ijpps.2026.405728.1007098چکیده
ملخ مراکشی (Dociostaurus maroccanus) بهعنوان یکی از آفات بومی ایران با توانایی مهاجرت، طغیانهای جمعیتی و خسارتهای گسترده به محصولات زراعی و مراتع شناخته میشود. در این پژوهش از دادههای هواشناسی (دما، بارندگی و رطوبت نسبی)، دادههای زمینی اندازهگیری شده (رطوبت خاک و تعداد ملخ) و شاخصهای مستخرج از تصاویر ماهوارهای لندست 8 (LST, TCI, OSAVI, BSI) بعنوان ورودیهای مدل شبکه عصبی پرسپترون چند لایه (MLP) بمنظور برآورد تعداد ملخ در مقیاس پیکسل سایز استفاده شد. به همین منظور دادهها بصورت تصادفی به دو مجموعه آموزش (70 درصد) و تست (30 درصد) اختصاص یافتند. بمنظور ارزیابی نتایج از دو ضریب همبستگی (R) و ضریب نش ساتکلیف (NSE) استفاده شد. نتایج نشان داد که ورودیهای مدل شبیهساز بدرستی انتخاب شده (R=0.08) و ساختار مدل شبیهساز نیز بگونهای بوده که با دقت بسیار بالا توانسته تعداد ملخ را شبیهسازی نماید بنحوی که مقادیر NSE در دو مرحله آموزش و تست بترتیب در حدود 98/0 و 99/0 بدست آمده است. نتایج نشان داد که مقادیر رطوبت خاک با R=0.9 و مقادیر شاخص TCI با R=0.98 بترتیب کمترین و بیشترین ضریب همبستگی با تعداد ملخ اندازهگیری شده را داشتهاند. نتایج تحقیق حاضر نشان داد که استفاده همزمان از دادههای زمینی و شاخصهای مستخرج از تصاویر ماهوارهای در قالب مدلهای ماشین لرنینگ میتواند در شبیهسازی زیستگاه ملخ مراکشی بسیار مفید واقع شود. روش پیشنهادی در تحقیق حاضر امکان پایش جمعیت ملخ مراکشی در سطوح وسیع و بازههای زمانی مختلف – با توجه به دسترس بودن تصاویر ماهوارهای- را برای متخصصین و تصمیم گیران مدیریتی فراهم میآورد.