تأثیر موسیقی و پیوند و ارتباط آلات آن برای رسیدن به فنا فیاللّه در دیوان شمس
نویسندگان
1 دانشآموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
doi
10.22126/ltip.2022.2452چکیده
مولانا از تأثیر موسیقی در وصول به حق، بسیار بهره برده و بارها از آلات موسیقی در تشریح وادی فنا سود جسته و خود را بسانِ بسیاری از آن آلات به همراه معشوق در آن مقامات دیده است. در این جستار سعی بر آن است، با روشی توصیفی-تحلیلی، گسترۀ فنا و پیوند و رابطۀ آن با سماع و آلات موسیقی و تأثیر آن در احوال سالک، مورد بررسی و پژوهش قرار گیرد؛ بنابراین تحقیق حاضر به بیان تأثیر موسیقی و ارتباط آلات آن در وصول به حق و فنا فی اللّه در دیوان شمس میپردازد، مولوی تقریرات متنوعی از آلات موسیقی را در این عوالم، به ظهور آورده است. فنا بهعنوان نهایت سیر الی اللّه و غایت همت عارفان در دیوان شمس، تجلّی شگرف و شگفتی یافته است. در این سیر و سلوک، سماع نقشی اساسی داشته و موسیقی مناسب با آن از اهمیت بالایی برخوردار است؛ ازاینرو در تصوف، موسیقی و آلات آن کارکردی شایسته و بایسته دارند و در عروج سالک به بلندای عرفان، مؤثرند. آنچه در فنا برای سالک رخ میدهد معمولاً غیرقابلتوصیف است و زبان، توان بیان و پرداختن کامل بدان را ندارد. ناگزیر میتوان از طریق وجد و سماع سالک که با ناله و نوای سازها همراه میشود، شمهای از آنها را درک و به نوشتار آورد.
