ضرورت تصحیح مجدد مقامات شیخالاسلام حضرت خواجه عبدالله انصاری هروی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران
doi
10.22126/ltip.2022.2453چکیده
مقامات شیخالاسلام حضرت خواجه عبدالله انصاری هروی یکی از آثاری است که آن را متعلق به عبدالرحمن جامی دانستهاند. برخی از جملات و عبارات این کتاب یا عیناً مانند نفحاتالانس جامی و طبقاتالصوفیه انصاری است یا اینکه با اندکی تغییر در این کتاب آمده است. تاکنون، سه تصحیح از این اثر صورت گرفته است و با وجود کوششهای آربری، فکری سلجوقی و بشیر، هنوز نقصها و ایرادهایی در تصحیح یا تحشیهها و تعلیقات آن دیده میشود. این پژوهش با شیوۀ سندپژوهی انجام یافته است و کوشیدهایم با معرّفی آن، ضمن اشاره به مؤلفههای فکری، زبانی و ادبی و ویژگیهای سبکی اثر، با بیان برخی از ایرادها و اشکالات موجود در تصحیحهای انجامشده، ضرورت تصحیح مجدد آن را یادآور شویم. قراین بهدستآمده نشان میدهد که اولاً، اشکالهای متن ذیل پنج مؤلفۀ کلی ایراد در علائم نگارشی و ویرایشی، خطا در چاپ، اشتباه خواندن نسخهها، ایراد در تحشیه و تعلیقه یا نقص در آن و حذف واژه یا اصطلاحی مهم از متن خلاصه میشود. ثانیاً، از منظر ویژگیهای سبکی، با توجه به قراین بهدستآمده این متن بر چند مؤلفۀ کلی استوار است. بهلحاظ ویژگی فکری، برخی از شاخصترین و محوریترین اندیشۀهای صوفیه مانند ذکر شطحیات اهل سلوک و تفوق طریقت بر شریعت در این متن آشکارا دیده میشود. بهلحاظ ویژگی زبانی، با توجه به اینکه نویسنده رسالت خود را نه فضلفروشی و تقدم چگونه گفتن بر چه گفتن، بلکه راحتبودن درک معنا و انتقال پیام میداند، با متنی ساده و مرسل روبهروییم. با توجه به این مسئله، به لحاظ ویژگی ادبی نیز، نویسنده کوشیده است تا حد امکان از آرایههای لفظی و معنوی سادهای بهره بگیرد تا این اثر برای اغلب مخاطبان قابلفهم باشد.
