افزایش ماندگاری Trichoderma harzianum در حالت کپسوله به عنوان یک راهبرد مهار زیستی علیه قارچ خاک‌زی Sclerotinia sclerotiorum در شرایط درون‌شیشه‌ای و گلخانه

نویسندگان

1 گروه گیاه پزشکی، دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران

2 گروه گیاه پزشکی، دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران

3 گروه گیاه‌پزشکی، دانشکده تولید گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران

4 بخش تحقیقات شرکت دانازیست لوتوس، گرگان، ایران

doi
10.22059/ijpps.2026.409909.1007107
چکیده

در سال‌های اخیر، افزایش نگرانی‌ها نسبت به اثرات زیست‌محیطی و بهداشتی سموم شیمیایی، بر ضرورت فوری مدیریت پایدار بیماری‌های گیاهی تاکید کرده است. لذا این پژوهش با هدف ارزیابی تاثیر فرمولاسیون کپسول حاوی Trichoderma harzianum بر مهار Sclerotinia sclerotiorum در گیاه گوجه‌فرنگی انجام شد. کپسول‌ها با استفاده از روش ژلاسیون یونی و آلژینات سدیم تهیه گردید و ویژگی‌های فیزیکی‌، میزان بارگذاری و آزادسازی اسپور، نرخ تورم، پایداری در برابر دما و اشعه فرابنفش و نیز زیست‌تخریب‌پذیری کپسول‌ها مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد فرمولاسیون کپسوله‌ به طور مؤثری موجب افزایش ماندگاری و زنده‌مانی اسپورهای T. harzianum و حفظ فعالیت زیستی آن­ها در مقایسه با فرم غیرکپسوله شدند. درصد ماندگاری اسپورهای T. harzianum غیرکپسوله پس از ۹۰ روز در دماهای ۲۵ و ۳۵ درجه به‌شدت کاهش یافت. در حالی که اسپورهای کپسوله‌شده در همان شرایط ۴۲ و ۴۶ درصد کاهش بقا نشان دادند. در بررسی گلخانه‌ای نیز درصد بیماری در گیاهان تیمار شده با T. harzianum کپسوله­شده 4۴/4 درصد و در شاهد 3۳/73 درصد بود. فرمولاسیون کپسوله نسبت به حالت غیرکپسوله اثربخشی بیشتری در کاهش بیماری داشت. سطح آنزیم­های دفاعی در گیاهان تیمار شده با T. harzianum کپسوله نسبت به T. harzianum غیرکپسوله و شاهد به ترتیب 32/10- 25/14 و 27/11-66/31 درصد افزایش داشت. یافته‌های این پژوهش ضمن تأکید بر نقش مؤثر و پایدار فرمولاسیون کپسوله در بهبود عملکرد عوامل زیستی، نشان‌دهنده قابلیت بالای این فناوری در کاهش خسارت ناشی از S. sclerotiorum و ارتقای سلامت گیاه در سیستم‌های کشاورزی می‌باشد.