چگونگی رفع التقای واکه‌های کشیده با واکۀ تکواژ جمع در زبان فارسی

نویسندگان

1 دانشیار زبان‌شناسی، گروه زبان انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.

doi
10.22126/jlw.2022.8199.1657
چکیده

از شش واکۀ زبان فارسی واکه‌های /u:/، /i:/ و /A:/ کشیده هستند. التقای واکه‌ها ناشی از افزوده‌شدن تکواژ جمع /-An/ به اسم‌های مختوم به واکۀ‌ /u:/ توسط غلت [w] و در اسم‌های مختوم به واکه‌های /i:/ و /A:/ توسط غلت [j] برطرف می‌شود. ضمن اینکه واکه‌های افراشته /u:/ و /i:/ کوتاه‌تر تلفظ می‌شوند؛ ولی تغییری در کشش واکۀ افتادۀ /A:/ رخ نمی‌دهد. هدف این پژوهش تحلیلی این است که مشخص کند در فاصلة میان بازنمایی واجی و بازنمایی آوایی چه اتفاقی افتاده است. به این منظور، دو فرضیه تحلیل و بررسی شده‌اند: طبق فرضیۀ نخست، طی فرایند غلت‌شدگیِ واکه یک جزء از هریک از واکه‌های افراشتة کشیدۀ /u:/ و /i:/ به غلت معادل آن یعنی [w] و [j] تبدیل شده و به‌عنوان همخوان میانجی میان دو واکه قرار گرفته است. امّا براساس فرضیۀ دوم، التقای واکه‌ها از رهگذر درج همخوان میانجی برطرف شده و پیامد این درج رخداد فرایند «کوتاه‌شدگی جبرانی» است. در این پژوهش استدلال می‌شود که فرضیة دوم درست است. این فرضیه سپس در چارچوب نظریۀ بهینگی تحلیل می‌شود