فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: گونه‌های Viola odorata و Hymenocrater longiflorus از گیاهان خودرو منطقه کوسالان در استان کردستان هستند که به دلیل اثرهای دارویی مورد توجه قرار گرفته‌اند. Viola بزرگ‌ترین جنس خانواده بنفشه‌ایان است و شامل 525 تا 600 گونه در سراسر جهان می‌باشد که 30 گونه آن در ایران شناسایی شده‌اند. V. odorata یا بنفشه معطر، در صنعت عطرسازی کاربرد دارد و متابولیت‌های ثانویه آن خواص ضدالتهابی، آرام‌بخش، ضد سم و ضد ویروس دارند. بخش‌های مختلف این گیاه ازجمله گل، برگ، ریشه و بذر مصارف دارویی دارند و اکوتیپ‌های آن در منطقه کوسالان مطالعه شده‌اند. جنس Hymenocrater از خانواده نعناعیان شامل 24 گونه است که در ایران و کشورهای همسایه توزیع شده‌اند. از این میان، 9 گونه در ایران گزارش شده و H. longiflorus به‌عنوان گیاهی زینتی و دارویی شناخته می‌شود. این گونه در کوه‌های شمال‌غرب ایران، ازجمله کوسالان وجود دارد. اگرچه مطالعات خاصی درباره خواص دارویی آن وجود ندارد، اما جنس Hymenocrater به‌دلیل اثرهای آرام‌بخشی، ضدالتهابی، ضداسپاسم و کاهش تب مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به فعالیت آنتی‌اکسیدانی بالا و محتوای فنولی خانواده‌های بنفشه‌ایان و نعناعیان، بسیاری از گونه‌های آنها در صنعت دارو کاربرد دارند. این مطالعه به بررسی ظرفیت آنتی‌اکسیدانی، ترکیب‌های فنولی و فلاونوئیدی و اثر مهاری عصاره متانولی گل‌ها و برگ‌های V. odorata و H. longiflorus بر سویه‌های باکتریایی گرم مثبت و منفی می‌پردازد تا ظرفیت دارویی این گیاهان مشخص شود. مواد و روش‌ها: نمونه‌های گیاهی از منطقه کوسالان جمع‌آوری و نمونه هرباریومی از آنها تهیه شد. عصاره‌گیری از اندام‌های هوایی (گل و برگ) با حلال متانول انجام شد. توان آنتی‌اکسیدانی با روش احیای آهن (FRAP) و مهار رادیکال DPPH در غلظت‌های مختلف سنجیده شد. همچنین محتوای فنولی به روش فولین- سیوکالتیو و محتوای فلاونوئیدی به روش رنگ‌سنجی کلرید آلومینیوم اندازه‌گیری گردید. خواص ضدباکتریایی عصاره‌ نمونه‌ها نیز، با استفاده از روش‌های انتشار دیسک و رقت لوله‌ای در مقابل سویه‌های گرم مثبت و گرم منفی باکتریایی ارزیابی شد.  نتایج: براساس این تحقیق، گل گونه H. longiflorus بیشترین قدرت احیاکنندگی و مهار رادیکال آزاد (μg.ml-1851.4 IC50=) نسبت به ترکیب استاندارد ترولاکس (μg.ml-1 612.35) را دارد. برگ  V. odorataبا 58.21 میلی‌گرم کوئرستین در هر گرم عصاره‌ خشک، بیشترین مقدار فلاونوئید را داشت و گل این گونه کمترین مقدار (mg QE/Ex 37.3) را دارا بود. محتوای فنل نمونه‌ها بین 30 تا 33 میلی‌گرم اسید گالیک در هر گرم عصاره متغیر بود. آزمایش‌های ضد میکروبی نشان داد که عصاره گل V. odorata تأثیری بر تکثیر سویه‌ها نداشت، اما برگ آن در غلظت 200 میکروگرم بر میلی‌لیتر، هاله عدم رشد 7 میلی‌متر در محیط کشت  E. coli ایجاد کرد. برگ  H. longiflorus تنها روی سویه  S. aureusاثر مهاری داشت و گل آن در تمام غلظت‌ها اثر مهاری روی سویه S. aureus (18 میلی‌متر) اعمال کرد. این گونه در غلظت 200 میکروگرم بر میلی‌لیتر نیز رشد سویه E. coli را مهار کرد (13 میلی‌متر). نتایج آزمون رقت لوله‌ای،  µg.ml-125 MIC وµg.ml-1 50 MBC را برای گل و برگ H. longiflorus در برابر سویه  S. aureusوµg. ml-1200MIC برای سویه  E. coli نشان داد. عصاره گل V. odorata بر روی هر دو سویه بی‌تأثیر بود. اما عصاره برگ آن  µg.ml-1200 MIC را تأیید کرد. نتایج این آزمایش با آزمون آنتی‌بیوگرام همخوانی داشت. تحلیل GC، ترکیب‌های ترپنوئید، سزکویی ترپنوئید، آلکالوئید، قند و استر را در این گونه‌ها تأیید کرد که خاصیت ضد دیابتی و ضد سرطانی برای آنها پیش‌بینی می‌شود. نتیجه‌گیری: این مطالعه نتیجه‌گیری می‌کند که عصاره‌ گل H. longiflorous دارای فعالیت‌های آنتی‌اکسیدانی و ضدمیکروبی قابل توجهی است. این یافته‌ها ظرفیت این گونه را به عنوان منبع آنتی‌اکسیدان طبیعی و عامل ضدمیکروبی برجسته می‌کند، که می‌تواند در نگهداری مواد غذایی، داروسازی و صنایع مبتنی بر محصولات طبیعی مورد استفاده قرار گیرد. البته تحقیقات بیشتری برای جداسازی و شناسایی ترکیب‌های زیرفعال خاص مسئول این اثرها مورد نیاز است.