طراحی و ارزیابی الگوی سنجش دینداری با رهیافت بومی؛ با تأکید بر بُعد معرفتی
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت راهبردی فرهنگ، دانشگاه جامع امام حسین علیهالسلام، تهران، ایران.
3 کارشناسی ارشد جامعهشناسی، دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، تهران، ایران.
doi
10.22059/jstmt.2023.367128.1664چکیده
اهتمام به پژوهش در حوزه مطالعات دین نهتنها روندی رو به کاهش را طی نکرده؛ بلکه شاهد رشد کمی و کیفی این تحقیقات به ویژه تحقیق پیرامون انواع، میزان و تغییرات دینداری در دهههای اخیر هستیم. در این میان یکی از اساسیترین چالشها در حوزه مطالعات دینداری، طراحی شاخصهای متناسب با بسترهای فرهنگی، تاریخی و اجتماعی است. هرچند در ایران نیز در دو دهه اخیر کوششهای ثمربخشی در این زمینه صورت گرفته؛ اما همچنان شاخصهای طراحی شده نتوانستهاند مقبولیت و کاربردی عمومی به دست آورند. از سوی دیگر دین و دینداری را میتوان در سه بُعد معرفتی، گرایشی یا عاطفی و رفتاری دستهبندی و مطالعه کرد. در مطالعاتی که به ارائه شاخص پیرامون دینداری پرداختهاند، تلاش برای ارائه شاخص در همه ابعاد سهگانه، از دقت و توجه کافی به جزئیات در هر یک از این ابعاد کاسته است. بنابراین نیاز به پرداخت تفصیلیتر پیرامون هریک از این ابعاد در مباحث مربوط به دینداری احساس میشود. بدین جهت، هدف مقاله حاضر نیز ارائه شاخصهایی بومی با تأکید بر بُعد معرفتی دینداری است. در این پژوهش از طریق مطالعات نظری، 81 شاخص برای سنجش دینداری احصا شد و طی 20 مصاحبه، مورد ارزیابی و تطبیق قرار گرفت. سپس 23 شاخص مهمتر و پربسامدتر ذیل 6 محور تشخیص داده شد که میتواند به عنوان شاخصی برای سنجش دینداری معرفتی در جوامع آماری مختلف استفاده شود. این محورها عبارتند از: «نگرش به دین»، «انتظار از دین»، «مبانی معرفتشناختی»، «مبانی انسانشناختی»، «معنا و غایت زندگی»، «درک انسان از مبانی اخلاقی».
