فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

استفاده هم‎زمان از چند عنصر زیبایی‌آفرین در سخن، پدیده‎ای است که در زبان فارسی سابقه‎ای طولانی دارد و در بحث‎های زیبایی‎‌شناسی با نام‎های‎ «تزاحم تصاویر»، «تصویرهای مزاحم» و... از آن یاد شده است. این کار به‎دلیل آن‌که حجم ایماژهای متن را بیشتر از ظرفیت‎های زبانی آن می‎کند، ناپسند ارزیابی می‎شود و از اصالت شعر می‎کاهد، اما در شعر حافظ، بیت‎های بسیاری می‎توان یافت که در آن‌ها با وجود استفادة هم‎زمان از چند عنصر بدیعی‌ـ‌بیانی در تصویرسازی، نه‎تنها تزاحم تصاویر پدید نیامده است، بلکه بر اثر هم‎گرایی تصاویر، معنای بیت چندلایه و زیبایی و خیال‌انگیزی آن افزون شده است. علاوه بر آن‌که درنهایت دو تصویر متقارن خلق شده که در نظر اول به چشم نمی‌آید. این هنرنمایی در شعر حافظ که ما آن را در مقابل اصطلاح تزاحم تصاویر، «تقارن تصاویر» نامیده‎ایم و از نگاه بلاغت‌پژوهان و شارحان حافظ دور مانده است، آنچنان مورد توجه حافظ قرار داشته که می‎تواند یکی از مشخصه‎های سبکی او به‌شمار آید. البته استخراج عناصرِ بدیعی‌ـ‌بیانی یادشده، به شکل جدا از هم یا دوگانه در یک بیت، در شعر حافظ سابقه‌ای طولانی دارد، اما شکل تلفیقی آن‌ها به‎صورت منشوری که حداقل چهار وجه دارد و در نهایت دو تصویر موازی را شکل می‌دهد، برای نخستین‎بار است که معرفی می‌شود.