رد‌ه‌شناسی ساخت‌های‌ ربطی در متون گورانی و بازتاب نظام کنائی در آنها

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی، گروه زبان‌شناسی همگانی، دانشکدة ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

2 استاد، گروه زبان‌شناسی همگانی، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

3 استاد، گروه زبان‌شناسی تجربی، دانشگاه گوته فرانکفورت، آلمان.

doi
10.22126/jlw.2022.7660.1629
چکیده

در پژوهش حاضر، ساخت‌های ربطی در متون گورانی و نحوة بازتاب نظام کنائی در آنها بررسی می‌شود. پیکرۀ زبانی این پژوهش، دیوان مولوی (مشهور به مولوی کُرد)، یکی از معتبرترین متون گورانی است. داده‌های این پژوهش، براساس چارچوب رده‌شناختی دیکسون (2010) استخراج و توصیف شده است. در متون گورانی چهار ساخت ربطی وجود دارد: ساخت اسمی، وصفی، وجودی ظرفی و وجودی ملکی. همچنین، به‌جز ساخت وجودی از فعل واژگانی «داشتن» برای بیان مالکیت استفاده شده است. الگوی مطابقة فعل ربطی با CS در ساخت‌های اسمی، وصفی و ظرفی از همان الگوی S در گذشته پیروی می‌کند و در ساخت وجودی ملکی از الگوی A در گذشته در نظام کنائی پیروی می‌کند. باوجوداینکه نظام کنائی در فعل‌های واژگانی به‌صورت گسسته است و صرفاً در زمان گذشته رخ می‌دهد، در ساخت‌ وجودی ملکی در زمان حال و گذشته به‌صورت یکنواخت نظام کنائی حاکم است. هرچند در زبان متون گورانی و زبان فارسی نو متقدم هر دو از ساخت وجودی ملکی برای بیان مالکیت استفاده شده است، در فارسی نو متقدم نظام فاعلی-مفعولی به‌کمک پس‌اضافة «را» بازتاب یافته است؛ درحالی‌که در متون گورانی نظام کنائی به‌کمک واژه‌بست‌ها بازنمایی شده است.