بازنمایی بن مایۀ آیینه در غزلیات حافظ
نویسندگان
1 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
doi
چکیده
از جمله واژگان نمادین، برجسته و مضمونساز در شعر فارسی، بنمایۀ آیینه است. توجه به آیینه با ویژگیهای ظاهری و نمادین برخاسته از آن، کیفیت و چگونگی پیدایش این تصاویر و پیوند آنها با برخی از گفتمان های معرفتی و اجتماعی هر دوره، همواره موردنظر شاعران، بهخصوص سخن سرایان سبک عراقی، قرار گرفته است. هدف مقالۀ حاضر، تبیین بنمایۀ آیینه و تحلیل پیوندهای معنای آن با دل و درون صافی شخص، چهرۀ معشوق و دیگر مصادیق آن ناظر به کارکردهای ظاهری، سمبلیک و اجتماعی آن در غزلیات حافظ است که از رهاورد واکاوی آیینه به عنوان نشانهای معناآفرین و سپس بهعنوان تصویری تکرارشونده و روایی (بنمایه) بررسی شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که در غزلیات حافظ، از میان کارکردهای آیینه، بیشترین بسامد در ارتباط با دل سالک است و شاعر ضمن پیروی از گفتمان، تصاویر و مفاهیم مربوط به بن مایۀ آیینه در سبک عراقی، خلاقیتهای فرمی و معنایی، تصاویر و شگردهای بلاغی بدیع و حتی گفتمان های اجتماعی را بر آن افزوده است.
