فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

همگونی یکی از فرایندهای رایج در زبان‌های دنیاست. همگونی اصطلاحی است که اغلب به‌عنوان فرایند جایگزینی یک صدا یا تغییر برخی از ویژگی‌های صدا، تحتِ‌تأثیر صدای همجوار با آن به‌کار می‌رود. پژوهش پیشِ رو نقش قدرت جایگاهی در بروز فرایندهای همگونی و تعیین جهت روی‌دادن آن‌ها به‌صورت پس‌رو یا پیش­رو در زبان فارسی را بررسی می‌کند. داده‌ها از پیکرۀ «واژگان زایای زبان فارسی» شامل حدود ۵۵ هزار مدخل گردآوری شده‌ و برمبنای رویکرد سیبویه (قرن 2 ه. ق.) به نقش «قدرت جایگاهی» در بروز فرایندهای همگونی تحلیل شده‌اند. در مشخّصه‌های جایگاه تولید، روش تولید و واک، 33 مورد فرایند همگونی شناسایی و بررسی شده‌اند. برخی از یافته‌‌های پژوهش عبارت‌اند از: (1) حدود 94 درصد انواع فرایندهای همگونی در زبان فارسی به‌صورت پس‌رو و تنها ٦ درصد به‌صورت پیشرو صورت گرفته‌اند. (2) حدود 58 درصد از فرایندهای همگونی در مشخّصۀ روش تولید روی داده‌اند. (3) عامل «قدرت جایگاهی» در تعیین جهت فرایندهای همگونی نقش تعیین‌کننده دارد.