فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سنایی غزنوی، عارف سد‌ۀ ششم هـ‌.ق.که یکی از شاعران برجستۀ ادبیات تعلیمی فارسی نیز به­ شمار می­رود که در آثار خود به موضوع ریا به‌عنوان یکی از بیماری‌های مهم اخلاقی‌ـ‌اجتماعی توجه کرده و کوشیده ‌است با ریاستیزی به رفع و اصلاح این معضل بپردازد. وی در این راه به آموزه‌های قرآن کریم، به‌عنوان یکی از منابع اندیشگانی و فکری اندرزهای خود توجه ویژه دارد. شناسایی و معرّفی تأثیرپذیری‌های‌ سنایی از قرآن مجید در دیوان اشعار و حدیقۀ‌الحقیقه با استناد به شواهد شعری و نقد و تحلیل آن‌ها مسئلۀ اصلی این مقاله است. مقالۀ حاضر به روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی به رشتۀ تحریر درآمده ‌است. سنایی ریاکارانی از گروه‌ها و اقشار مختلف اجتماع همچون فقها، علما، وعّاظ، زهّاد، قاریان، صوفیان، حاجیان و... را مورد نکوهش قرار می‌دهد و انگیزه‌های مادّی و معنوی مختلفی برای روی­ آوردن آن‌ها به ریا و تظاهر برمی‌شمارد؛ مانند کسب مال و ثروت، مقام، احترام، شهرت و... او با الهام از تعالیم قرآن، معتقد است که ریاکاران هم‌نشینان شیطان­اند، در اعمال عبادی خود اخلاص ندارند و با ریاکاری و تظاهر در پی رسیدن به مطامع دنیوی هستند. وی به آنان راه‌کارهایی نیز پیشنهاد می‌کند؛ مانند روی­ آوردن به دنیای خرسندی و قناعت، پرهیز از هوای نفس، داشتن اخلاص و صداقت، فریب ظواهر را نخوردن، دوری از نفاق و دورنگی و... سرانجام ورود به خُم وحدت و خروج از آن با یکرنگی را توصیه می‌‌‌‌‌نماید.