فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ایهام از جمله ترفند‌های زبانی است که چند معنی را در قالب واژه، عبارت و جمله به ذهن متبادر می‌سازد و البته یکی از مهم‌‌ترین و هنری‌ترین آرایه‌‌های ادبی است. در این مقاله با بررسی غزل‌های سعدی، سعی ما بر آن بوده که در حد بضاعت خود به زیبایی کلام سعدی اشاره کنیم و به کشف و استخراج انواع تازۀ ایهام­‌هایی که سعدی آن‌ها را به کار بسته، اما از جهت روشن‌بودن مضمون سخنش از دیده­‌ها پنهان مانده، بپردازیم؛ زیرا سعدی شاعری است که با خلاقیّت زبانی بی‌نظیری که دارد به خلق ایهام به ‌شیوۀ خاص خود می‌پردازد. برای رسیدن به این هدف ما ابتدا 400 غزل را بررسی و ایهام‌های موجود در آن‌ها را استخراج کرده­ ایم و طبق انواع ایهام مندرج در کتب بلاغی به 10 دسته تقسیم نموده ­ایم (توریه، تناسب، تبادر، تضاد، مبینه، استخدام، مجرده، مرشحه، مهیا) و از هرکدام یکی دو مثال آوردیم. سپس مشاهده شد که افزون بر آن 10 نوع سنتی، سعدی شش نوع دیگر از انواع ایهام را دارد که برساخته و ابداع خود اوست. ضمن کشف آن‌ها، خودمان نام‌هایی بر آن انواع گذاشتیم؛ شامل: ایهام لحنی، ایهام معانی تودرتو، ایهام خوشه‌ای، ایهام ترکیبی با صنایع دیگر، ایهام ترکیبی با کلمات دیگر و سرانجام ایهام تبادر ترکیبی.