رویکرد قدرت جایگاهی به تقویت آغازه در زبان فارسی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه زبان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه زبان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

4 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
10.22126/jlw.2021.6087.1512
چکیده

تقویت یکی از فرایندهای واجی رایج در برخی از زبان‌هاست که برعکس تضعیف است. ﭘﮊوهش پیش رو، این فرایند را که بیشتر در جایگاه آغازین هجا و واژه روی می‌دهد، در تحوّل از فارسی میانه به نو برمبنای رویکرد «قدرت جایگاهی» و با بهره‌گیری از «اصل توالی رسایی» و «قانون مجاورت هجا» بررسی کرده است. به این منظور، (۱۲۰) واﮊۀ فارسی میانه از فرهنگ‌های گوناگون زبان پهلوی استخراج و تحلیل شدند. برخی از یافته‌های ﭘﮊوهش عبارت‎اند از: (۱) فرایندهای واجی انسدادی‌شدگی، سایشی‌شدگی غلت، دهانی‌شدگی، واک‌رفتگی و درج بر آغازۀ واﮊه‌های فارسی میانه در تحوّل به فارسی نو اعمال شده‌اند. (۲) فرایند انسدادی‌شدگی غلت در جایگاه آغازۀ هجا و واﮊه براساس «اصل توالی رسایی» و «قانون مجاورت هجا» و همچنین حفظ تقابل همنشینی و جانشینی روی‌داده است. (۳) جایگاه قوی در تحوّل از میانه به نو، انفکاکی است. (۴) مسیر تقویت از فارسی میانه به نو، دارای دو بُعد «رسایی‌زدایی» و «تغییر در مشخّصه‌های حنجره‌ای و جایگاه تولید» است.