بررسی شیوۀ نقدِ سودی و انقروی در شرحنویسی بر دیوان حافظ و مثنوی
نویسندگان
1 دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبایی تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بینالمللی امامخمینی قزوین، ایران.
doi
چکیده
از دیرباز زبان فارسی تأثیر شگرفی بر زبان و ادبیات عثمانی گذاشته است و روزگاری زبان اصلی این منطقه بود و اندیشمندان عثمانی بسیاری در متون مهم فارسی تحقیق و تتبّع کردهاند و شرحهای بسیاری نیز بر متون مهم ادب فارسی نوشتهاند؛ از جملۀ آنها میتوان به شرح سودی بر گلستان سعدی، دیوان حافظ و شرح انقروی بر مثنوی مولوی اشاره کرد. چون شرح متن، نوعی نقد متن هم بهشمار میآید و شرحنویسی رایج در گذشته و میان مسلمانان، بیشتر به نقد لفظ و محتوا میپردازد. هدف مقالۀ حاضر این است که شیوۀ شرحنویسی شارحان ترک و نوع نگاه آنها را به متنهای برجستهای مانند دیوان حافظ و مثنوی بررسی کند و به روش مطالعۀ کتابخانهای، شیوۀ فیشبرداری و تحلیل دادهها، در پی پاسخ بدین پرسش است که زمینههای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در شرحنویسی این اندیشمندان چه تأثیری داشته است و چه نشانههایی را از نقد اجتماعی، تاریخی و... در شروح آنان میتوان مشاهده کرد؟ همچنین، چه زمینههایی از دیدگاههای فهم که امروزه بر بسیاری از شرحنویسیها حاکم است، در این شروح به چشم میآید؟ به نظر میرسد، اگرچه بیشتر این شروح، شرح لفظ است، اما با نگاه شارحان سنّتی متفاوت است و ما رگههایی از توجه به تاریخ و اجتماعِ زمان شاعر را در این شروح میبینیم. توجه به نسخهشناسی و بررسی صحّت انتساب بیت یا شعری به شاعران مورد بحث، تأویلهای عرفانی، توجه به زندگی شاعر و اشخاص در شرح متن، از ویژگیهای مهم این شروح است.
