دیپلماسی مبتنی بر ایمان و کنشگری تشیع در نظام بینالمللی
نویسندگان
1 دانشیار علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانشجوی پسادکتری علوم سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. (دکتری سیاست و روابط بین الملل، دانشگاه بین المللی فلوریدا، میامی، آمریکا).
doi
10.22059/jstmt.2023.361872.1627چکیده
با ورود کنشگران و سازمانهای غیردولتی به عرصۀ جهانی و نقشآفرینی آنها بعد از جنگ سرد، تغییرات مهمی در فهم دیپلماسی و نقش آن در نظامهای جهانی به وجود آمده است. این پژوهش با بررسی منابع قدرت دیپلماسی در آموزههای شیعی تلاش کرده است تا ضمن تبیین ابعاد مفهوم «دیپلماسی مبتنیبر ایمان» چگونگی پیشبرد اهداف دیپلماتیک را با استفاده از ظرفیت تشیع بهعنوان یک بازیگر غیردولتی ورای مرزهای ملی و با تأکید بر ظرفیت موازنهسازی نشان دهد. مقاله در پی یافتن پاسخ به این پرسش نظری است که ظرفیت نهاد شیعه بهعنوان یک کنشگر و «بازیگر غیردولتی» (NSA)چگونه در پیشبرد اهداف و برنامههای پیروان این مذهب عمل میکند؟ در پاسخ به این پرسش این فرضیه آزموده میشود که دیپلماسی مبتنیبر ایمانِ مذهب تشیع، به کمک اجماع عمومی پیروان بر سر اصول و بنیانهای مشترک ایمانی و با بهرهگیری توامان از سه گونه دیپلماسی «مبادلهای»، «حمایتی» و «فرهنگی» برای دستیابی به اهداف مشترک شیعیان در ایجاد موازنه با اجتماعات رقیب، ظرفیتسازی میکند. در این پژوهش همچنین با مطالعۀ کتابخانهای، اسنادی و مدارک علمی تلاش میشود تا دیپلماسی شیعه در جهان معاصر به «روش تفسیری» تبیین شود. یافتههای این مقاله با یادآوری این نکته که دیپلماسی مبتنیبر ایمان در تحولات آیندۀ نظام بینالمللی نقش بسیار مهمی ایفا خواهد کرد، نشان میدهد نهاد تشیع با استفاده از منابع و ظرفیت دیپلماسی مبتنیبر ایمان خود میتواند نفوذ خود را به صورت توامان در سطوح فروملی و ورای مرزهای ملی گسترش دهد و در جهان پیرامونی خود موازنهسازیهای نیرومندی را ایجاد کند. یافتههای این پژوهش همچنین با تأکید بر مبانی مشترک عقیدتی ـ سیاسی در فرهنگ سیاسی شیعه نشان میدهد این نگرشهای ایمانی موجب افزایش قدرت کنشگری و انسجام شیعیان میشود و ظرفیت مهمی را برای جمهوری اسلامی ایران بهعنوان کشوری با اکثریت شیعی فراهم میکند.
