بازتاب باورهای نجومی در اشعار عماد فقیه کرمانی
نویسندگان
1 کارشناسیارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه
doi
چکیده
درهمتنیدگی دانش نجوم با احکام و باورهای نجومی، در گذشته، عامل گرایش عامۀ مردم به این دانش و کاربرد فراوان آن در زندگی روزمرۀ آنان بوده است. توجه ایرانیان به باورهای نجومی، در شعر فارسی بهخوبی بازتاب یافته است؛ زیرا شاعران پارسیگوی، افزون بر اینکه خود اغلب با نجوم آشنایی داشتهاند، از درون جامعهای سر برآوردهاند که به اعتقادات نجومی سخت پایبند بودهاند. بنابراین تأمل در شعر پیشینیان تا حدی ما را با سیر تغییر و تحول باورهای نجومی در فرهنگ و زندگی ایرانی آشنا میسازد. عماد فقیه کرمانی از گویندگان نامی قرن هشتم هجری است که در قالبهای گوناگون شعری طبعآزمایی کرده و اشعار فراوانی از وی در دیوان و مثنویهایی پنجگانه، موسوم به پنجگنج، بر جای مانده است. در این پژوهش که رویکردی توصیفیـتحلیلی دارد و با استفاده از منابع کتابخانهای صورت گرفته، اشعار عماد فقیه کرمانی از نظر کاربرد و کارکرد باورهای نجومی بررسی و تحلیل شده است. نتیجۀ پژوهش گواه این است که در شعر این شاعر، باورهای نجومی تنوع و بازتاب بسیار دارد که از میان آنها اعتقاد به آباء علوی و اُمهات سفلی، تأثیر افلاک در سرنوشت آدمیان، گردش و مدوربودن آسمان، طالع و کوکب بخت و خنیاگری اختر زهره (ناهید) پُربسامدتر است. عماد در شعر خود از این باورها برای مضمونپردازی در قصاید مدحی، تحمیدیهها، نعتیّهها، شکواییهها و... بهره برده است. کاربرد فراوان باورهای نجومی در شعر عماد نشانگر نفوذ و رواج آنها در عصر وی و توجه او به فرهنگ و باورهای عامه است.
