تحلیل گفتمان غزلیات حافظ با محوریت مفهوم گناه
نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد
doi
چکیده
تحلیل گفتمان انتقادی (CDA)، گرایش مطالعاتی بینرشتهای است که از اواسط دهۀ۱۹۶۰ تا اواسط دهۀ ۱۹۷۰ در پی تغییرات گستردۀ علمی و معرفتی در رشتههای علوم اجتماعی و انسانی علاقهمند به بررسی و مطالعۀ ابعاد گفتمانی پرکتیس های اجتماعی بهوجود آمد. این رهیافت از نظریات جامعهشناختی کارل ماکس، آنتونیو گرامشی، لویی آلتوسر و... در بررسی ایدئولوژیهای اجتماعی بهره گرفته است. در پژوهش پیشرو، با بهره گیری از روش تحلیل محتوای کیفی، مفهوم گناه در غزلیات حافظ با استفاده از این رهیافت، تحلیل و چگونگی نگرش شاعر به این مفهوم ایستا از خلال اشعارش استخراج شده است. نتیجۀ پژوهش نشان میدهد که با انطباق نظریۀ تحلیل گفتمان با شواهد استخراج شده از اشعار حافظ، میتوان با نگرشی متفاوت، به این شاعر شاخص نگریست. چون بهدستآوردن حقایق تاریخی اگرچه غیرممکن نیست، اما بسیار دشوار است، باید متون به جامانده را با دیدی همه جانبه بررسی کرد. بدین ترتیب، این پژوهش در صدد است با نظریۀ انتقادی گفتمان به تحلیل دادههای موجود بپردازد و در کنار انبوه تفاسیر به طبع رسیده، تفسیر و تبیین متمایزی را ارائه دهد.
