فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

استدلالِ انسان معلق در فضا، یکی از براهینی‌ست که توسط ابن‌سینا ذیل بحث نفس اقامه شده است. این استدلال هشت بار در آثار مختلف وی مطرح شده و یکی از مواضع تقریر آن، در ابتدای نمط سوم کتاب اشارات و تنبیهات است. قطب الدین رازی که یکی از برجسته‌ترین شارحین این کتاب است، در کتاب المحاکمات، توجه ویژه‌ای به این نسخه از استدلال انسان معلق در فضا داشته است. در ادبیات دسته اول و دسته دوم پیرامون نسخه اشارات استدلال انسان معلق در فضا، خوانش مرسومی از تنبیه اول نمط سوم وجود دارد که مطابق با آن، این تنبیه یک استدلال کامل درنظر گرفته می‌شود. اما قطب‌الدین رازی در شرح خود، خوانشی غیرمرسوم و ناآشنا مطرح می‌کند و مطابق با این خوانش، فصل اول نمط سوم، صرفا مقدمه ای از یک استدلال بزرگتر بوده و با فصول پس از خود مقدمات یک استدلال بزرگتر را تشکیل می‌دهند. ما در این مقاله پس از بیان خوانش مرسوم از استدلال انسان معلق در فضا خوانش نامرسوم، یعنی خوانش قطب الدین رازی را بیان کرده و سپس به ارزیابی میان خوانش مرسوم و نامرسوم می‌پردازیم.