فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شروح زیادی بر دیوان حافظ نوشته‌اند که می‌توان از جنبه‌های مختلف به بحث و بررسی آن­ها پرداخت. اگر بتوان از منظر دریافت و افق‌انتظار از فروع نظریۀ هرمنوتیک، شروح دیوان حافظ را که هم‌‌زمان با ترویج این نظریه، تألیف شده‌اند، بررسی کنیم، به­وضوح می‌توانیم به خلأ و فقدان پشتیبانی این نظریه و هم‌سان‌های مختلف آن پی‌ببریم. پرسش اصلی این است که افق‌ انتظار این شارحان یا شروح، چه بوده است؟ در پاسخ می‌توان گفت که به‌دلیل نبود نظریۀ منسجم و جریانی، چنان‌که باید، افق ‌انتظاری در این شروح دیده نمی‌شود. فقط در سه شرح عمدۀ حافظ­نامه، گمشدۀ لب دریا و وصل خورشید، می‌توان تا حدودی به افق مدنظر نزدیک شد و به آن دست یافت. افق‌ انتظار، دریافت و برداشتی است که خواننده/ شارح در خواندن و شرح اثر بدان دست می‌یابد و آن را به مخاطب منتقل می‌کند و در واقع با آن افق، اثر را تفسیر، بررسی و تحلیل می‌کند. جامعۀ آماری و نمونۀ منتخب این پژوهش، شرح غزل اول دیوان حافظ در هفده شرح است که برخی از آن شروح، بیشتر، شعر حافظ را به نثر بازنویسی کرده‌اند. عمده‌ترین مواردی که می‌توان از آن‌ها به افق انتظار در شروح دیوان حافظ تعبیر کرد، عبارت­اند از مبارز سیاسی‌ـ‌‌اجتماعی، عرفانی، ملامتی و ستیز با ریا و زهد دروغین. درخور ذکر است که روش معنی‌کردن و شرح ابیات و اشعار در برخی از شروح، عین هم یا نزدیک به هم است. روش تحقیق این مقاله، مقایسه‌ای، تحلیلی و استنباطی است که در آن از شیوه‌های اسنادی، فیش‌برداری و کتابخانه‌ای در گردآوری مطالب استفاده شده ‌است