فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تصوف، طریقۀ زاهدانه­ای است منشعب از عرفان که با ورع و اعراض از دنیا آغاز شده است. پیروان تصوف سعی داشتند که به سنت پیامبر (ص) و صحابه، از راه تقوا و زهد، قلب خود را از اغراض دنیوی پاک کنند تا به حقیقت دست یابند. «زهد» مورد نظر عارفان، اعراض کلی از دنیا نبوده است؛ قطع تعلق نسبت به دنیا بوده است، اما صوفیه به تدریج «ترک تعلق نسبت به دنیا» را به «ترک دنیا » تغییر دادند. آنان «زهد عارفانه» را که از نوع «زهد اسلامی» بود؛ به «رهبانیت» نزدیک کردند و موجب انواع آفات اجتماعی شدند. سعدی با آگاهی از نتایج تلخ «زهد صوفیانه» به مبارزۀ فکری با آن پرداخته و با یادآوری تعهدات اجتماعی انسان، عبادت اصلی را خدمت به خلق معرفی کرده است. در پژوهش حاضر با رویکردی استنادی و تحلیلی به اندیشه‌های انتقادی و آسیب­شناسانۀ سعدی دربارۀ زهد پرداخته شده است. تبیین حقیقت زهد در عرفان و اسلام، بررسی علل اجتماعی- سیاسی تحریف معنای زهد، بررسی نگاه دوسویۀ سعدی به تصوف و زهد و بررسی آسیب‌های اجتماعی زهد صوفیانه از نظر سعدی از اهداف این پژوهش است. براساس بررسی­های انجام گرفته در ‌مجموع مباحث این پژوهش، چنین برداشت می­شود که ‌از دیدگاه اعتدالی سعدی هرگونه افراط در زهد، ‌مخرب است. او ریاضت­های نامعقول صوفیان را چون عشرت­طلبی اوباشان بی­ارزش می­داند و به زهد و ورع تا آن حدی که از ‌اسلام و سنت خارج نشود و آفت جامعه نشود، توصیه می­کند؛ افزون‌بر این، او با آگاهی از آفات اجتماعی زهد ریایی و درباری، همراهی زهدفروشان را با اصحاب قدرت نقد کرده است.