فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جستار پیش رو در پی آن است که الگوهای واژه‌سازی سه پسوند اشتقاقی «- کده»، «-ِ ستان» و «- زار» فارسی را از دیدگاهی ساخت‌بنیاد واکاوی کرده و سویه‌های گوناگون ساختاری و معنایی آن­ها را بررسی کند. پژوهش در چارچوب نظریۀ ساخت­واژۀ ساختی (بوی، 2010 و 2018) انجام گرفته تا الگوهای واژه­سازی سه پسوند پیش‌گفته را بر پایۀ مفهوم «ساخت» و «طرح­واره­های ساختی» تحلیل نموده و چندمعنایی آن­ها را به کمک مفهوم «زیرطرح­واره­های ساختی» تبیین نماید. داده­های پژوهش برگرفته از پیکرۀ ساخت­واژی خود نگارندگان (با بیش از دوازده هزار واژۀ مشتق و مرکّب فارسی)، فرهنگ املایی خطّ فارسی (صادقی و زندی‌مقدم، 1391) و فرهنگ فارسی زانسو (کشانی، 1372) بوده که درمجموع (187) واژۀ مشتق ساخته‌ شده با سه پسوند پیش‌گفته را دربر می‌گیرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که برای تبیین چندمعنایی الگوهای واژه‌سازی این پسوندها، پذیرش ایدۀ «واژگان پایگانی» و بهره‌گیری از مفهوم زیرطرح­واره‌های ساختی لازم است تا بتوان هر معنای متمایز مربوط به الگوی اشتقاقی را در قالب یک زیرطرح­وارۀ مجزّا نشان داد. خود زیرطرح­واره‌ها در سطوح گوناگونی از انتزاع قرار دارند و در نهایت، همگی در زیر یک طرح­وارۀ بسیار انتزاعی و کلّی مرتبه ‌بالاتر قرار می‌گیرند؛ این پدیده را چندمعنایی ساختی می‌نامند، یعنی گونه­ای از چندمعنایی که نه در سطح واژه‌های عینی، بلکه در سطح طرح­واره­های ساختی انتزاعی تبیین می‌شود.