جایگاه قید در ساخت‌های چندپرسش‌واژه‌ای زبان فارسی

نویسندگان

1 دکترای زبان‌شناسی، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران.

2 استادیار گروه زبان انگلیسی و زبان‌شناسی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، گیلان، ایران.

doi
10.22126/jlw.2020.5063.1415
چکیده

ساخت­های چندپرسش­واژه­ای زبان فارسی به دو نوع اصلی متوالی و گسسته تقسیم می­شوند. گروه متوالی شامل دو نوع ساده و هم­پایه است. در گروه گسسته، پرسش­واژه­های هم­پایه جدا از هم هستند. هدف از جستار پیش رو، بررسی رفتار نحوی ساخت­های چندپرسش‌واژه­ای در رابطه با جایگاه قیدهای گوینده­محور است. بدین منظور، ابتدا عملکرد ساخت­های چندپرسش­واژه­ای را از نظر باهم­آیی بررسی کرده، سپس به جایگاه قیدهای گوینده­محور در این نوع ساخت­ها می­پردازیم تا بدانیم جایگاه قید با آرایش پرسش­واژه­ها چه ارتباطی دارد. چارچوب نظری پژوهش گراشانین-یوکسِک (2017)، لیپتاک (۲۰۱۱) و نیز چیتکو و گراشانین-یوکسِک (۲۰۱۳) و از نوع توصیفی - تحلیلی است. بررسی داده­ها در رابطه با ترتیب پرسش­واژه­ها نشان می­دهد که باهم­آیی پرسش­واژه­ها به­جز ساخت‌های پرسشی چندگانه با ترتیب افزوده­ای - افزوده­ای در بقیة موارد دستوری است. بررسی جایگاه قیدهای گوینده­محور نیز نشان می­دهد «ازهمه­مهم­تر»، تنها قیدی است که بیشترین کاربرد را در این نوع ساخت­ها دارد. در مقابل، حضور قیدهایی همچون «قطعاً، صادقانه، شاید، بارها، خوشبختانه و حقیقتاً»، در ساخت­های چندپرسش­واژه­ای موجب نادستوری شدن ساخت پرسشی می­شود. در ساخت پرسشی افزوده­ای - افزوده­ای از نوع هم­پایة متوالی، جایگاه «احتمالاً»، پیش از پرسش­واژة دوم است. در افزوده­ای - موضوعی از نوع هم­پایة متوالی، جایگاه قید «به راستی»، پیش از پرسش­واژة اوّل است. در افزوده­ای - موضوعی از نوع چندگانه، جایگاه «واقعاً»پیش از پرسش­واژة اوّل است؛ همچنین، در موضوعی- موضوعی از نوع هم­پایة متوالی، جایگاه «احتمالاً»، پیش از پرسش­واژة دوم است.