رویکردی کمینه‌گرا به تعیین جایگاه ساختاری عنصر پرسشی آیا در فارسی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری زبان‌شناسی همگانی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

doi
10.22126/jlw.2020.5099.1418
چکیده

 نوشتار پیش رو کوشیده است تا در چارچوب برنامة کمینه‌گرا (چامسکی، 1995 و 2001)، جایگاه ساختاری عنصر پرسشی آیا را در زبان فارسی تبیین نماید. بدین­منظور، نخست به ردّ این فرضیه پرداخته شده است که عنصر پرسشی آیا در این زبان در جایگاه هستة گروه متمّم‌نما در ساخت سلسه‌مراتبی جمله قرار دارد (لطفی، 2000 و 2003)؛ سپس، از شواهدی همچون رفتار توزیعی متفاوت عنصر آیا در مقایسه با سایر عناصر نمودنما، کاربرد هم­زمان آیا با این عناصر، جایگاه ساختاری گروه نفی و نیز تعامل وجه با نمود درراستای ردّ فرضیه‌ای بهره گرفته می‌شود که گروه نمود را به‌مثابة فرافکن بیشینة دربرگیرندة عنصر پرسشی آیا قلمداد کرده است (رقیب‌دوست، 1993). در ادامه، پیشنهاد می‌شود که عنصر پرسشی آیا با فرایند ادغام بیرونی، در جایگاه هستة گروه پرسشی قرار ‌گیرد تا ضمن بازبینی مشخّصة ارزش‌گذاری‌نشدة [پرسشی] موجود بر روی این هسته و همچنین برآورده‌ساختن ملزومات ترتیب خطّی زبان فارسی، خوانش پرسشی جمله را نیز فراهم نماید.