فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش در سال 1403 با هدف ارزیابی شاخص‌های خودکفایی، تنوع و بهره‌وری اقتصادی نظام‌های کشاورزی تک‌بعدی و تلفیقی در دو روستای ارجق و جبدرق شهرستان مشگین‌شهر به‌صورت پیمایشی-تحلیلی انجام گرفت. داده‌ها از طریق مشاهدات میدانی، مصاحبه با کشاورزان و استفاده از آمار رسمی گردآوری شد. شاخص ترکیبی تنوع کشاورزی مشتمل بر مؤلفه‌های تنوع زیستی، عملکردی، مکانی، زمانی و تاب‌آوری، همراه با شاخص‌های اقتصادی (هزینه، درآمد و سود) و شاخص‌های نوین خودکفایی غذایی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که سیستم‌های تلفیقی (مانند ترکیب زراعت، باغ، دام و طیور) با کسب بالاترین نمره شاخص ترکیبی تنوع (۷۱۸/۴ در ارجق و ۱۸۱/۴ در جبدرق)، از نظر پایداری اکولوژیک و تاب‌آوری بر سیستم‌های تک‌کشتی برتری داشتند. از جنبه اقتصادی، سیستم‌های چندبعدی با ایجاد هم‌افزایی بین اجزاء موجب کاهش هزینه‌ها و افزایش سود کل شدند. بررسی خودکفایی غذایی آشکار ساخت که روستای جبدرق با تنوع تولید بالا با وجود دسترسی به منابع آبی کم‌تر، در تأمین گروه‌های غذایی اصلی خودکفا و حتی دارای مازاد تولید است، درحالی‌که روستای ارجق با تمرکز بر کشت تک‌محصولی، دارای شاخص خودکفایی پایین‌تر و ریسک‌پذیری بالاتری است. به‌طورکلی، یافته‌ها مؤید این است که وجود سیستم‌های متنوع کشاورزی در یک منطقه موجب افزایش پایداری اقتصادی و امنیت غذایی می‌شود و تا حدی محدودیت دسترسی به آب را جبران می‌کند. در ضمن موجب وابستگی کمتر به محصولی خاص می‌شود که موجب کاهش ریسک و افزایش بهره‌وری اقتصادی خواهد شد.