فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

برنج (Oryza sativa L.) به‌عنوان یکی از محصولات راهبردی کشاورزی، به‌طور چشمگیری تحت تأثیر نظام‌های مختلف کشت قرار می‌گیرد و نقش حیاتی در تأمین امنیت غذایی در جهان دارد. این پژوهش با هدف بررسی اثر نظام‌های مختلف رایج و فشرده‌سازی اکولوژیک بر رشد گیاهچه، عملکرد دانه و خصوصیات کیفی برنج (رقم طارم هاشمی) طی دو آزمایش جداگانه در شرایط خزانه و مزرعه در مزرعه شخصی واقع در شهرستان بابل در دو سال زراعی 1400 و 1401 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایش در خزانه شامل سه مقدار مصرف بذر (100، 200 و 300 گرم در مترمربع به‌ترتیب برای نظام­های فشرده­سازی اکولوژیک، حدواسط و رایج) بود. در مزرعه، تیمارهای سه نظام‌ مدیریتی شامل فشرده‌‌سازی اکولوژیک (یک گیاهچه در هر کپه، کم­­آبیاری به‌صورت متناوب، تراکم 11 بوته در مترمربع و سن گیاهچه 20 روزه)، رایج یا سنتی (هشت گیاهچه در هر کپه، آبیاری به‌صورت 10 سانتی‌متر بالاتر از سطح خاک، تراکم 25 بوته در مترمربع و سن گیاهچه 40 روزه) و حد واسط (چهار گیاهچه در هر کپه، آبیاری به‌صورت اشباع در سطح خاک، تراکم 16 بوته در مترمربع و سن گیاهچه 30 روزه) بودند. نتایج آزمایش در بخش خزانه نشان داد که اثر اصلی نظام‌های کاشت بر طول و قطر طوقه و نیز قطر ریشه گیاهچه معنی‌دار بود. البته به­غیر از عمق نفوذ ریشه، اثر متقابل سال و نظام‌های کشت بر سایر صفات غیرمعنی­دار بود، به‌طوری­که طول و قطر طوقه گیاهچه و قطر ریشه در نظام فشرده‌سازی اکولوژیک به‌ترتیب برابر با 5/24 سانتی­متر، 1/4 میلی‌متر و 52/0 میلی­متر بودند که برتر از سایر نظام‌ها تعیین شد. در هر دو سال، بیشترین عمق نفوذ ریشه به نظام فشرده‌سازی اکولوژیک اختصاص داشت. در مقابل، کمترین مقادیر این صفات برای نظام رایج مشاهده شد. بررسی صفات کمّی در شرایط مزرعه نشان داد که اثر متقابل سال و نظام‌های کشت بر تعداد پنجه بارور معنی­دار بود، به­طوری­که بیشترین پنجه بارور (5/29 پنجه در بوته) برای نظام فشرده­سازی اکولوژیک مشاهده شد. اثر نظام­های کشت بر عملکرد زیستی و عملکرد دانه معنی­دار بود، به­طوری­که بیشترین عملکرد زیستی (29000 کیلوگرم در هکتار) و عملکرد دانه (8300 کیلوگرم در هکتار) برای نظام فشرده‌سازی اکولوژیک مشاهده شد. همچنین بیشترین درصد آمیلوز و نمره ژلاتینه شدن در نظام فشرده‌سازی اکولوژیک (به‌ترتیب با 7/22 درصد و 7/3) مشاهده شد و کمترین میزان برای نظام رایج (به‌ترتیب با 5/21 درصد و 0/3) به دست آمد. به­طور کلی، نتایج این آزمایش نشان داد که نظام فشرده‌سازی اکولوژیک در مقایسه با سایر نظام‌های مدیریتی، عملکرد دانه بیشتری داشت و به‌عنوان نوعی رویکرد کارآمد می­تواند در مدیریت اکولوژیک تولید برنج مدنظر قرار گرفته که بر این اساس، به تولید پایدار، امنیت غذایی و بهبود ویژگی‌های زیست‌محیطی نیز کمک می‌کند.