فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

به‌منظور بررسی اثر کشت مخلوط افزایشی اسفرزه (Plantago ovata Forsk.) و بادام زمینی (Arachis hypogaea L.) بر عملکرد و اجزای عملکرد و شاخص‌های سودمندی، پژوهشی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با هشت تیمار و سه تکرار در سال زراعی 95-1394 در مزرعه پژوهشی دانشگاه جیرفت اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل کشت خالص بادام زمینی و اسفرزه و نسبت­های افزایشی 20، 30، 40، 50، 75 و 100 درصد اسفرزه به 100 درصد بادام زمینی بودند. تراکم بادام زمینی و اسفرزه در کشت خالص به‌ترتیب 25 و 50 بوته در مترمربع در نظر گرفته شد. در کشت مخلوط تراکم بادام زمینی به‌صورت ثابت و معادل 250 بوته در مترمربع و اسفرزه براساس تیمارهای آزمایش به‌صورت افزایشی بین ردیف­های بادام زمینی اضافه گردید. صفات و شاخص­های مورد بررسی عبارت بودند از عملکرد و اجزای عملکرد اسفرزه، عملکرد و اجزای عملکرد بادام زمینی و شاخص­های سودمندی کشت مخلوط. نتایج نشان داد که صفات تعداد شاخه فرعی، تعداد پایک، وزن نیام­ها، تعداد نیام نرمال و غیرنرمال، زیست‌توده، وزن خشک دانه در بوته و عملکرد دانه (مغز تازه) بادام زمینی در واحد سطح به‌طور معنی­داری تحت تأثیر نسبت‌های افزایشی اسفرزه قرار گرفتند (01/0 p≤). اثر این نسبت­های کشت بر درصد پوکی و درصد پوسته معنی­دار نبود. افزایش نسبت تراکم اسفرزه در کشت مخلوط با بادام زمینی، صفات تعداد شاخه فرعی، تعداد نیام نرمال، وزن نیام‌‌ها، ماده خشک دانه در بوته، عملکرد مغز تازه (وزن خشک نیام‌ها) در واحد سطح و عملکرد زیست‌توده را به‌صورت خطی و معنی‌دار کاهش داد. میزان عملکرد دانه در کشت مخلوط 20، 30، 40، 50، 75 و 100 درصد اسفرزه + 100 درصد بادام زمینی نسبت به کشت خالص 5/2، 5/16، 9/22، 5/30، 6/40 و 9/47 درصد کاهش یافت. افزایش تراکم اسفرزه در کشت مخلوط باعث کاهش معنی­دار (01/0p≤ ) اجزای عملکرد و تعداد دانه در سنبله و افزایش معنی­دار (01/0p≤) زیست‌توده و عملکرد دانه آن در واحد سطح شد، ولی بر وزن هزار دانه اسفرزه تأثیری نداشت. بالاترین میزان عملکرد اسفرزه (07/69 گرم در مترمربع) در کشت خالص که با 100 درصد اسفرزه + 100 درصد بادام زمینی (63/67 گرم در مترمربع) تفاوت معنی‌داری نداشت و کمترین آن (33/55 گرم در مترمربع) در کشت مخلوط 20 درصد اسفرزه به 100 درصد بادام زمینی به دست آمد. بیشترین میزان شاخص بهره‌وری سیستم (13/72 (SPI= و سودمندی کشت مخلوط (51/5IA=) از ترکیب 20 درصد اسفرزه + 100 درصد بادام زمینی به دست آمد. بنابراین با توجه به عدم توان رقابتی بادام زمینی در تراکم‌های بالاتر اسفرزه، نسبت کاشت 20 درصد اسفرزه + 100 درصد بادام زمینی باعث بهبود عملکرد، اجزاء عملکرد و شاخص‌های مختلف سودمندی کشت مخلوط اسفرزه و بادام زمینی نسبت به کشت خالص گردید و بنابراین این تیمار در شرایط گرمسیری و نیمه‌گرمسیری جیرفت توصیه می‌شود که البته این موضوع نیازمند مطالعات تکمیلی می­باشد.